• مطب بلوار کشاورز: بین کارگر و جمالزاده، پلاک 95، طبقه 3
دریافت نوبت 09026692888

علت و علائم بیماری زوال عقل یا دمانس مغزی و راههای درمان

بیماری دمانس مغزی به گروهی از علائم گفته می‌شود که می‌تواند در سالمندان و جوانان ایجاد شود و علت‌های مختلفی دارد. برخی علائم بیماری زوال عقل از دست دادن حافظه و تغییرات خلقی است که می‌توان با دارو و سایر روش‌ها برای درمان و بهبود آن اقدام نمود.

آنچه می‌خوانید پنهان نمودن

زوال عقل یا دمانس چیست؟

بیماری دمانس یا زوال مغزی یک بیماری خاص نیست بلکه به گروهی از علائم گفته می‌شود تا حدی بر حافظه، تفکر و توانایی‌های اجتماعی فرد اثر می‌گذارند که در عملکردهای روزانه فرد اختلال ایجاد می‌کنند. درست است که دمانس یا زوال عقل موجب از دست رفتن حافظه می‌شود اما علل مختلف دیگری هم می‌توانند موجب از دست رفتن حافظه شوند.

بنابراین ضعف حافظه، به تنهایی نشان‌دهنده این نیست که شما دچار زوال عقل شده‌اید. بیماری آلزایمر یکی از شایع‌ترین علل بروز دمانس مغزی در افراد مسن است اما این بیماری می‌تواند علل دیگری نیز داشته باشد. بسته به علت بروز دمانس، برخی از علائم مرتبط با آن ممکن است درمان شوند.

درباره دمانس مغزی بیشتر بدانید

دمانس مغزی گروهی از علائم است که فراموشی و ضعف حافظه نیز یکی از آن‌ها است. سایر علائم مربوط به زوال عقل شامل مشکل در فکر کردن، حل مسائل و مشکلات زبانی و گفتاری می‌شود. این تغییرات معمولا در ابتدا بسیار جزئی و خفیف هستند اما به تدریج تا حدی شدید می‌شوند که روند زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

افراد مبتلا به دمانس همچنین ممکن است دچار تغییرات رفتاری و خلق‌وخو نیز شوند. زوال عقل زمانی ایجاد می‌شود که مغز بر اثر بیماری مانند آلزایمر یا سکته‌های مغزی مکرر آسیب می‌بیند.

این مشکلات را می‌توان با سی تی اسکن و گروهی از تست‌های نورولوژیکی بر روی سیستم عصبی بدن، تشخیص داد. درمان این مشکلات نیز با مصرف دارو و برخی ویتامین‌ها و انجام بعضی روش‌های فیزیوتراپی خاص مانند ماساژ است.

بنابراین اگر یکی از عزیزان شما به علائم دمانس مبتلا شده است لازم است به دکتر متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا از شدت گرفتن و بدتر شدن علائم او جلوگیری کنید.

علت بیماری دمانس مغزی

بیماری دمانس مغزی بر اثر آسیب به سلول‌های عصبی در مغز ایجاد می‌شود که این آسیب ممکن است در نواحی مختلفی از مغز باشد. علائم دمانس در هر فرد به طور متفاوتی بروز می‌کنند که این موضوع بستگی به ناحیه آسیب‌دیده در مغز دارد.

علل ایجاد بیماری دمانس پیش‌رونده

علت دمانس پیش‌رونده که بهبود پیدا نمی‌کنند و قابل بازگشت نیستند، عبارتند از:

  1. بیماری آلزایمر
  2. دمانس عروقی
  3. زوال عقل با اجسام لویی
  4. دمانس گیجگاهی پیشانی (فرونتوتمپورال)
  5. دمانس ترکیبی

بیماری آلزایمر شایع‌ترین علت دمانس در سالمندان

شایع‌ترین علت دمانس در افراد بالای ۶۵ سال، بیماری آلزایمر است. هرچند علت بروز بیماری آلزایمر مشخص نیست اما در مغز این افراد همیشه پلاک‌ها و گره‌های بافتی یافت می‌شود. این پلاک‌ها از پروتئینی به نام بتاآمیلوئید تشکیل شده‌اند و ماده اصلی گره‌های بافتی نیز پروتئینی به نام تائو است. وجود برخی عوامل ژنتیکی خاص نیز می‌تواند احتمال بروز آلزایمر را زیاد کند.

دمانس عروقی

دومین علت شایع بروز دمانس، وارد شدن آسیب به عروقی است که به مغز خون‌رسانی می‌کنند. مشکلات عروقی می‌تواند ناشی از سکته مغزی یا سایر بیماری‌های عروقی باشد.

زوال عقل با اجسام لویی

اجسام لویی در واقع توده‌های پروتئینی غیرعادی هستند که در مغز افراد مبتلا به این نوع بیماری‌های دمانس اجسام لویی، آلزایمر و پارکینسون یافت می‌شوند. این نوع از زوال عقل نیز یکی از انواع شایع دمانس است.

دمانس گیجگاهی پیشانی (فرونتوتمپورال)

در این بیماری گروهی از سلول‌های مغزی آسیب می‌بینند که در ناحیه قدامی گیجگاهی مغز قرار دارند. این نواحی از مغز بیشتر بر روی رفتار، زبان و گفتار و شخصیت فرد کنترل دارند.

دمانس ترکیبی

انجام مطالعات بر روی مغز افراد بالای ۸۰ سال که به دمانس (علائم فرسایش مغزی) مبتلا بوده‌اند، نشان داده است که اغلب این افراد به طور همزمان به چند نوع دمانس (مانند دمانس عروقی، اجسام لویی و آلزایمر) مبتلا بوده‌اند.

تحقیقات زیادی همچنان در حال انجام هستند تا مشخص شود که داشتن چند نوع دمانس به طور همزمان، چگونه بر بروز علائم مختلف تاثیر می‌گذارد.

سایر بیماری‌های مرتبط با دمانس یا زوال عقل

سایر بیماری‌های مرتبط با دمانس یا زوال عقل شامل موارد زیر است:

  1. بیماری هانتینگتون
  2. آسیب مغزی بر اثر ضربه به سر
  3. بیماری کروتزفلد یاکوب (CJD) یا جنون گاوی
  4. بیماری پارکینسون
  5. عفونت و بیماری‌های سیستم ایمنی
  6. اختلالات متابولیسمی و غدد
  7. کمبود‌های غذایی
  8. واکنش به داروها
  9. هماتوم در اطراف غشای مغزی
  10. مسمومیت
  11. تومور مغزی
  12. آنوکسی یا کمبود اکسیژن
  13. هیدروسفالی فشار معمولی

بیماری هانتینگتون

این بیماری بر اثر جهش ژنتیکی ایجاد می‌شود و موجب می‌شود که برخی از سلول‌های مغزی و نخاعی شما از بین بروند. علائم و نشانه این بیماری عبارتند از اختلالات شدید فکری (اختلال درک) که در سن ۳۰ الی ۴۰ سالگی بروز می‌کند.

آسیب مغزی بر اثر ضربه به سر

ممکن است بر اثر وارد شدن ضربات مکرر به سر، آسیب‌های جدی به مغز وارد شود. این حالت برای مثال ممکن است برای ورزشکاران بوکس، ورزشکاران فوتبال آمریکایی یا سربازان پیش بیاید.

بسته به این که کدام قسمت از مغز آسیب‌دیده است، این آسیب می‌تواند موجب بروز علائم دمانس مانند افسردگی، عصبانیت شدید، حرکات غیر هماهنگ، اختلال در گفتار، حرکات آرام بدن و لرزش بدن شود. این علائم ممکن است سال‌ها پس از آسیب‌دیدگی بروز کنند.

بیماری کروتزفلد یاکوب (CJD) یا جنون گاوی

این بیماری معمولا بدون هیچ عامل خطر مشخصی بروز می‌کند و احتمال می‌رود که ناشی از نوعی پروتئین غیرعادی در بدن باشد. بیماری جنون گاوی می‌تواند ارثی باشد و یا بر اثر تماس با مغز و بافت سیستم عصبی شخص بیمار، به فرد دیگر منتقل شود.

بیماری پارکینسون

بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری پارکینسون نهایتا دچار علائم دمانس می‌شوند.

عفونت و بیماری‌های سیستم ایمنی

ممکن است بر اثر تب یا سایر واکنش‌های سیستم ایمنی برای مبارزه با عفونت، علائم مشابه با بیماری دمانس بروز کنند. بیماری‌هایی مانند ام اس که ناشی از حمله سیستم ایمنی بدن به سیستم عصبی هستند نیز ممکن است علائم دمانس را ایجاد کنند.

اختلالات متابولیسمی و غدد

افراد مبتلا به اختلال تیروئیدی، هیپوگلیسمی (کمبود قند خون)، کمبود یا داشتن مقدار بیش‌ازحد سدیم یا کلسیم یا افراد مبتلا به نقص عملکردی در جذب ویتامین B12 ممکن است به علائم مشابه دمانس یا تغییرات خلق‌وخویی دچار شوند.

کمبود‌های غذایی

نخوردن آب کافی (کم‌آبی بدن)، عدم مصرف ویتامین B1 به اندازه کافی (که در افراد مبتلا به اعتیاد الکل شایع است) و عدم مصرف ویتامین B6 و B12 به میزان کافی می‌تواند موجب بروز علائم مشابه دمانس یا زوال عقل شود.

واکنش به داروها

واکنش بدن نسبت به تاثیر یک دارو یا بر هم کنش چند دارو که با یکدیگر مصرف شده‌اند، ممکن است موجب بروز علائم مشابه بیماری دمانس مغزی شود.

هماتوم در اطراف غشای مغزی

خونریزی بین سطح مغز و لایه پوششی که مغز را احاطه کرده است می‌تواند موجب بروز علائم دمانس شود. این نوع خونریزی در بین افراد مسن که زمین خورده‌اند زیاد اتفاق می‌افتد.

مسمومیت

قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین مانند سرب یا سایر مواد مسموم‌کننده مانند آفت‌کش‌ها و همچنین مصرف مواد مخدر غیرقانونی و سوءمصرف الکل می‌توانند موجب بروز علائم دمانس شوند. ممکن است با انجام اقدامات درمانی، این علائم بهبود پیدا کنند.

تومور مغزی

در موارد بسیار نادری، ممکن است علائم دمانس بر اثر آسیب‌های ناشی از تومور مغزی باشد.

آنوکسی یا کمبود اکسیژن

این مشکل با نام هیپوکسیا نیز شناخته می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که یک ارگان به دلیلی اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند. آنوکسی ممکن است بر اثر آسم شدید، حمله قلبی، مسمومیت مونوکسید کربن یا هر علت دیگری ایجاد شود.

هیدروسفالی فشار معمولی

این وضعیت بر اثر بزرگ شدن بطن‌های مغزی ایجاد می‌شود و می‌تواند موجب مشکلات راه رفتن، اختلالات ادراری و از دست دادن حافظه شود.

علائم بیماری زوال عقل چیست؟

علائم زوال عقل یا دمانس با توجه علت اصلی بروز آن متفاوت هستند اما شایع‌ترین علائم آن عبارتند از:

  1. از دست دادن حافظه که معمولا توسط همسر یا اعضای دیگر خانواده مورد توجه قرار می‌گیرد.
  2. مشکل در برقراری ارتباط با دیگران و یافتن کلمات مناسب در حین حرف زدن
  3. مشکل در استدلال و حل مسئله
  4. مشکل در انجام وظایف ذهنی سنگین و پیچیده
  5. مشکل در برنامه‌ریزی و هماهنگی کارها
  6. مشکل در تعادل و هماهنگی اعضای بدن
  7. گیج بودن و عدم تمرکز
  8. افسردگی
  9. اضطراب
  10. پارانویا
علائم زوال عقل یا دمانس
علائم زوال عقل یا دمانس

دلایل بیماری زوال عقل و عوامل افزایش خطر ابتلا به آن

بسیاری از عوامل خطر می‌توانند در نهایت منجر به بیماری زوال عقل یا دمانس شوند. برخی از دلایل زوال عقل عبارتند از:

  1. سن
  2. سوابق خانوادگی
  3. سندرم دان
  4. اختلالات ادراکی خفیف
  5. مصرف زیاد الکل
  6. افسردگی
  7. دیابت
  8. سیگار کشیدن
  9. ابتلا به آپنه (وقفه تنفسی در خواب)

راه های تشخیص دمانس یا زوال عقل

برای تشخیص دمانس یا زوال عقل پزشک ذر ابتدا علائم و شرح‌ حال شما را بررسی کرده و شما را معاینه فیزیکی می‌کند. او همچنین از یکی از نزدیکان شما در مورد علائمی که دارید سؤال می‌کند.

هیچ تست منفرد و مشخصی برای تشخیص قطعی بیماری زوال عقل وجود ندارد و بنابراین پزشکان برای تشخیص دقیق مشکل از چندین روش تشخیصی مختلف استفاده می‌کنند. این تست‌ها شامل موارد زیر می‌شود:

  1. تست‌های ادراکی و نوروفیزیولوژیک
  2. ارزیابی نورولوژیکی
  3. اسکن مغزی
  4. تست‌های آزمایشگاهی

تست‌های ادراکی و نوروفیزیولوژیک

پزشک می‌تواند عملکرد فکری و ادراکی شما را تحلیل کند. تست‌های مخصوصی برای ارزیابی عملکردهای فکری ماند حافظه، تشخیص موقعیت، استدلال، قضاوت، تمرکز و مهارت‌های زبانی و گفتاری وجود دارند.

تشخیص بیماری دمانس یا زوال عقل
تشخیص بیماری دمانس یا زوال عقل

ارزیابی نورولوژیکی

ممکن است پزشک عملکرد حافظه، گفتار، ادراک بینایی، تمرکز، قابلیت حل مسئله، حواس تعادل بدن و رفلکس‌ها و سایر علائم مربوط به سیستم عصبی بدن شما را ارزیابی کند.

اسکن مغزی

اکسن مغزی توسط دستگاه‌های زیر انجام می‌شود:

  1. سی تی اسکن
  2. اسکن ام آر آی
  3. پت اسکن (PET scans)

سی تی اسکن و ام آر آی

با استفاده از این اسکن‌ها می‌توان به دنبال علائم بروز سکته مغزی، خونریزی مغزی، تومور یا هیدروسفالی بود.

پت اسکن (PET scans)

این اسکن‌ها، الگوی عملکردی مغز و همچنین وجود رسوبات پروتئین آمیلوئید در مغز را نشان می‌دهند. این پروتئین یکی از علائم مشخصه ابتلا به آلزایمر است.

تست‌های آزمایشگاهی

با انجام آزمایش خون می‌توان مشکلات فیزیکی که بر عملکرد مغز تاثیر دارند را شناسایی نمود، مانند کمبود ویتامین B12 و کم‌کاری غده تیروئید. گاهش اوقات مایع مغزی نخاعی برای بررسی عفونت، التهاب و برخی بیماری‌های فرسایشی مورد آزمایش قرار می‌گیرد.

درمان دمانس

در اغلب موارد نمی‌توان بیماری دمانس را به طور کامل درمان کرد اما راه‌هایی برای کنترل علائم آن وجود دارند. برخی از این راه‌ها عبارتند از:

  1. دارو درمانی
  2. روش‌های درمانی مکمل
  3. دستگاه آر تی ام اس
  4. سایر روش‌های درمان دمانس

دارو درمانی

این داروها برای بهبود موقتی علائم دمانس تجویز می‌شوند:

  1. مهارکننده‌های کولین استراز
  2. ممانتین

مهارکننده‌های کولین استراز

این داروها شامل دونپزیل (آریسیتپ)، ریواستیگمین (اگزلون) و گالانتامین (رازادین) می‌شوند و نحوه تاثیرگذاری آن‌ها به این صورت است که میزان پیام رسان‌های شیمیایی مؤثر در حافظه و استدلال مغزی را افزایش می‌دهند.

ممانتین

این دارو موجب تنظیم فعالیت گلوتامات می‌شود. گلوتامات نوعی پیام رسان شیمیایی در عملکردهای مغزی مانند یادگیری و حافظه است. در برخی از موارد، ممانتین همراه با مهارکننده‌های کولین استراز تجویز می‌شود.

روش‌های درمانی مکمل

انواع روش‌های درمان دمانس از جمله مصرف مکمل‌های غذایی، داروهای گیاهی و تراپی‌های مختلف برای افراد مبتلا به بیماری دمانس مورد ارزیابی و تحقیق قرار گرفته‌اند. برخی از این روش‌ها می‌توانند مزایایی را به همراه داشته باشند.

برخی از این روش‌ها برای افراد مبتلا به آلزایمر و سایر انواع زوال عقل که مورد مطالعه قرارگرفته‌اند عبارتند از:

  1. ویتامین E: برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف ویتامین E می‌تواند در کند کردن روند آلزایمر مؤثر باشد، اما شواهد کمی برای اثبات قطعی این نظریه وجود دارد.
  2. اسیدهای چرب امگا۳: برخی از شواهد نشان داده‌اند که خوردن ماهی برای ۳ بار در هفته می‌تواند خطر بروز زوال مغزی را کاهش دهد.

درمان آلزایمر با دستگاه آر تی ام اس

تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال یک روش درمان غیر دارویی و غیر تهاجمی، بدون درد با اثربخشی سریع جهت تحریک مغز است که می‌توان برای بهبود علائم و درمان طیف وسیعی از بیماری‌های مغز و اعصاب شامل بیماری دمانس یا زوال عقل، آلزایمر، اختلال افسردگی، وسواس فکری عملی و میگرن مورد استفاده قرار گیرد.

برای مطالعه بیشتر مقاله دستگاه rtms چیست؟ را بخوانید.

سایر درمان‌ها

این روش‌های درمان دمانس یا زوال عقل ممکن است در کاهش آشفتگی و اضطراب بیمار موثر باشند و موجب آرامش بیشتر بیمار شوند:

  1. موسیقی درمانی
  2. آروماتراپی (رایحه درمانی) که در آن از روغن‌های گیاهی معطر استفاده می‌شود.
  3. ماساژ درمانی
  4. هنردرمانی

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟

۵ / ۵. ۱

5 دیدگاه ها

  • Avatar

    حامد, شهریور ۲۸, ۱۴۰۱ @ ۰۳:۴۸ پاسخ

    با سلام. پسرم ۱۲ سالشه، سال ۹۶ در اثر تصادف دچار تروما و ضربه به سمت راست سر در قسمت بالای پیشانی شد. در بیمارستان شهید بهشتی بابل به مدت یک ماه در کما بود و یک عمل شنت گذاری در قسمت چپ بالای پیشانی انجام داد. بعد از دو ماه با هوشیاری هشت ترخیص شد. اوایل با سرنگ بهش غذا می‌دادیم و قسمت چپ بدنش تعادل نداشت. در مدت دو سال اول درمان‌های فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی انجام دادیم و پیشرفت در درمان روز به روز قابل مشاهده بود. ولی از سال ۱۴۰۰ به بعد، پیشرفت درمان بسیار کم و حتی بعضی از مشکلات مثل عصبانیت، سردرد، تعادل جسمی و قضاوت بدتر شده. جدیدا شش بار دچار تشنج خفیف شد (خیره به روبرو و نشستن و شش ثانیه سکوت ولی از هوش نرفت). ناگفته نماند که در حالت کما در ای سی یو موقع جدا کردن اکسیژن دچار یک تشنج شدید شد.
    خلاصه رفتیم دکتر مغز و اعصاب و ایشون گفتند که شک به آتروفی قسمت آسیب دیده دارند و ام آر آی نوشتند. بعد از بررسی ام آر آی نظرشون این بود که آتروفی نیست. اما بعدش باز هم دچار تشنج شد. به دوتا متخصص مغز و اعصاب دیگه هم مراجعه کردیم که به آتروفی شک داشتند و بعد از ام آی آی مشخص شد که نیست. قرصهای اعصاب روان ریسپریدون و اسنترا را حذف کردند و فعلا فقط دپاکین ۵۰۰ هر ۱۲ساعت مصرف می‌کنه. الان حالش بهتره، عصبی نمیشه خلق و خوش کمی بهتر شده ولی آخرش هیچکدوم از دکترها یقین نداشتن که اتروفی هست یا نه. حتی یکی از جراح‌ها اول گفت باید زود عمل بشه چون توده اضافی در قسمت آسیب دیده درست شده ولی بعدش حرفشو پس گرفت. درضمن این چند سال همیشه تمام نوار مغزها مشکل داشت و همش خراب میشد، دلیل این رو هم نمیدونم چی هست.
    سوالم اینه که آتروفی‌ با جراحی کم یا قطع میشه؟ و ما برای بهبودش باید چه کاری انجام بدیم و از چه رشته تخصصی کمک بگیریم؟ آیا غیر از سی تی اسن و ام آر آی روش دقیق‌تری هست که بشه به صورت واضح منطقه آسیب‌دیده رو مشخص کرد؟ آقای دکتر باور کنید این چند سال چندین بار دکترهای مختلف یهو به عکسش شک می‌کردن و میگفتن که باید عمل بشه ولی بعد حرفشون پایدار نبود؛ چرا؟ دلیلش میتونه جای حساس آسیب باشه؟

  • Avatar

    جواد, مرداد ۱۴, ۱۴۰۱ @ ۰۷:۰۷ پاسخ

    سلام وقت ب خیر
    همسر سابقم ک متاسفانه یک دختر ۱۳ ساله از او دارم تمام خانواده مادریش دایی‌ها پدربزرگ و مادر خود همسرم دچار زوال زودرس مغزی شدند
    بین سن ۳۰ تا ۵۰ ک از ۴۰ سالگی ب بعد کاملا زمین گیر شدند فوت کردند و همسر سابقم و خواهرهایش نیز ب شدت پرخاشگر، نافرمان و دچار عدم تصمیم گیری درست هستند
    می‌دیدم همسر خود من در یک روز با ده مرد نیز دوست داشت رابطه برقرار کند و اصلا دست خودش نبود
    در مشاجرات آنقدر جیغ میکشید ک‌ گویی یک دیوانه می‌باشد و الان حول و حوش سن سی سال را دارد
    یکبار مادر خانم سابقم را پیش دکتر شهیدی بردیم و تشخیص ایشان هانتینگتون بود و آزمایش دادند ولی منفی شد
    حال بنده بابت دختر زیبا و نازم بسیار درمانده‌ام حتی نمیدانم نام این بیماری چیست تا آزمایشی از او بگیرم حداقل اگر بیماری را داشت بتوانم چند صباحی عقب بی‌اندازمش
    لطفا اگر برایتان مقدور هست کمکم کنید، چه آزمایشی برای او بگیرم؟ اگر ممکن است با من تماس بگیرید
    لازم ب ذکر است ک خانواده همسر سابقم هم اصلا دنبال آزمایش و درمان تا کنون نبوده‌اند و با اینکه زندگی من را با فریب نابود کردند هر بار میپرسم حداقل نام بیماری را بگویید با فحاشی تلفن را قطع می‌کنند
    دستتان را می‌بوسم کمکم کنید، پدری نباشم ک آب شدن دخترم را در آغوشم ببینم و هیچ کاری هم از دستم بر نیاید

  • Avatar

    بشیر احمدی, اردیبهشت ۲۸, ۱۴۰۱ @ ۲۱:۵۵ پاسخ

    ممنون از مطالب جالبتون
    من هم مشکلات فوق را دارم و نزد دکتر در کرج که متخصص جراحی مغز و اعصاب هست به مدت یک سال است که نزد ایشون میرم
    اوایل تقربیا ماه اول خوب بودم ولی بعدا هیچ تاثیری نداشت ایشون هم تشخیص آلزایمر را دادن. نمیدونم چرا خوب نشدم علایم من علاوه بر علایم فوق در قسمت گیج گاهی (دو طرف) سرم زیاد درد میکنه و زود انزالی دارم
    لطفا میشه راهنمایی کنید. رهاکین ۵۰۰ مصرف میکنم.

    • Avatar

      دکتر حمیدرضا رخصت یزدی, اردیبهشت ۳۱, ۱۴۰۱ @ ۱۳:۰۵ پاسخ

      سلام
      اولا شما چند سالتونه؟ ثانیا باید حتما از نظر مسایل اضطرابی بررسی بشید و دارو عوض بشه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.