نوروپاتی چیست؟علت ، تشخیص و درمان

نوروپاتی محیطی در اثر آسیب‌دیدگی اعصاب محیطی بروز می‌کند و علائمی همانند ضعف، بی‌حسی، و درد در دست و پاها را به دنبال دارد. این بیماری می‌تواند سایر قسمت‌های بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. سیستم اعصاب محیطی، اطلاعات را از مغز و ستون فقرات (سیستم اعصاب مرکزی) به بقیه قسمت‌های بدن می‌فرستد. نوروپاتی محیطی ممکن است در اثر جراحات ضربه‌ای، عفونت‌ها، مشکلات متابولیسمی، دلایل ارثی و قرارگرفتن در معرض داروهای سمی بروز کند. یکی از شایع‌ترین دلایل این بیماری دیابت قندی است. به‌طور کلی افراد مبتلا به این عارضه به علائمی مثل تیرکشیدن، سوزش یا مورمور کردن بدن دچار می‌شوند. در بسیاری موارد علائم بهبود می‌یابند بخصوص‌اگر علت آنها یک بیماری علاج‌پذیر باشد. مصرف داروها می‌توانند درد ناشی از نوروپاتی محیطی را کاهش دهند.

درصورت بروز هرگونه مورمورشدن غیرمعمول، ضعف یا درد در دست یا پا، درخواست مراقبت پزشکی کنید. تشخیص و درمان زود‌هنگام شانس کنترل علائم و پیشگیری از آسیب بیشتر به عصب‌های محیطی را به همراه دارد. پزشک پس از تشخیص صحیح و براساس علائم بیماری می‌تواند بهترین درمان را پیشنهاد کند. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان بیماری نوروپاتی با ۴۹۷۹۶۰۰۰ (۹۸۲۱+) تماس بگیرید.

دلایل نوروپاتی عصبی


نوروپاتی محیطی نه فقط در اثر یک بیماری بلکه آسیب به عصب ممکن است درنتیجه تعدادی بیماری بوجود آید. دلایل این بیماری عبارتند از:

بیماری‌های خودایمنی

این بیماری‌ها شامل سندروم شوگرن، لوپوس، ورم رماتیسمی، سندروم گیلن‌بار، پلی‌نوروپاتی دمیلینه‌کننده التهابی و مزمن و واسکولیت نکروزان می‌شوند.

دیابت

بیش از نیمی از افراد مبتلا به دیابت به نوعی از نوروپاتی عصبی دچار هستند.

قرارگرفتن در معرض مواد سمی

مواد سمی شامل فلزات سنگین و مواد شیمیایی می‌شوند.

داروها

داروهای خاص مخصوصا آنهایی که برای درمان سرطان تجویز می‌شوند (شیمی‌درمانی) ممکن است علت نوروپاتی محیطی باشند.

عفونت

شامل عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی از جمله بیماری لایم، زونا (بیماری ویروسی اعصاب)، ویروس اپشتین‌بار، هپاتیت C، جذام، دیفتری و ایدز.

اختلا‌های وراثتی

اختلال‌هایی همچون بیماری شارکو ماری توث جزء انواع نوروپاتی موروثی محسوب می‌شوند.

ضربه ناگهانی یا وارد شدن فشار بر عصب

آسیب‌دیدگی ناشی از برخورد با وسایل نقلیه موتوری، افتادن و یا آسیب‌های ورزشی می‌توانند به اعصاب محیطی آسیب وارد کنند و یا آنها را وخیم‌تر کنند. فشار عصبی ممکن است بر اثر گچ گرفتن قسمتی از اندام بدن، استفاده از عصا یا چوبدستی و یا تایپ کردن زیاد بروز کند.

تومور

تومورهای سرطانی خوش‌خیم و بدخیم می‌توانند بر روی عصب‌ها رشد کنند یا به آنها فشار وارد کنند. همچنین پلی‌نوروپاتی ممکن است درنتیجه برخی سرطان‌های مربوط به واکنش ایمنی بدن بوجود آیند. این بیماری‌ها نوعی از سندروم پارانئوپلاستیک به حساب می‌آیند.

کمبود ویتامین

ویتامین‌های ب مانند ب 1 و ب 6 و ب 12 و ویتامین ای و نیاسین نقش حیاتی بر سلامت اعصاب ایفا می‌کنند.

اختلالات مغز استخوان

این اختلال‌ها شامل وجود پروتئین غیرطبیعی در خون (گاموپاتی مونو کلونال) نوعی سرطان استخوانی (میلوما استئوکلروتیک)، لنفوم و امیلوئیدوز می‌شوند.

سایر بیماری‌ها

بیماری‌هایی همچون بیماری کبدی و کلیوی، اختلال‌های بافت ارتباطی و کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم).

در تعدادی از موارد علت بیماری‌ معلوم نیست (ایدیوپاتیک).

علائم نوروپاتی


نشانه‌ها و علائم نوروپاتی محیطی عبارتند از:

  • بروز تدریجی بی‌حسی، سوزش یا مورمور شدن دست و پاها که ممکن است به قسمت‌های بالایی پا و بازوها نیز کشیده شود.
  • احساس درد شدید، گزگز شدن، تیر کشیدن، یا سوزش
  • حساسیت شدید داشتن به لمس اشیاء
  • عدم حفظ تعادل و احتمال زمین خوردن
  • ضعف عضلانی و یا فلج درصورتی‌که اعصاب حرکتی آسیب دیده باشند.

نوروپاتی محیطی ممکن است یک عصب (مونونوروپاتی)، دو یا چند عصب (مونونوروپاتی مولتی‌پلکس) یا تعداد زیادی عصب در قسمت‌های مختلف بدن (پلی‌نوروپاتی) را تحت تاثیر قرار دهد. سندروم تونل کارپ نمونه‌ای از بیماری مونونوروپاتی است. اکثر بیماران مبتلا به نوروپاتی محیطی دچار پلی‌نوروپاتی هستند.

عوارض بعدی


عوارض نوروپاتی محیطی عبارتند از:

  • سوختگی و آسیب‌دیدگی پوست: ممکن است بیمار براثر بی‌حس شدن پوست قادر به تشخیص تغییرات دمایی یا درد در بخش‌هایی از بدن خود نباشد.
  • عفونت: احتمال دارد به‌خاطر بی‌حس بودن پا و سایر بخش‌های بدن متوجه وارد شدن آسیب به آنها نشوید. این قسمت‌ها را به‌طورمنظم چک کنید و صدمات جزئی را قبل از عفونی شدن درمان کنید، بخصوص‌اگر بیمار به دیابت قندی مبتلا باشد.
  • زمین خوردن: ضعف و از دست رفتن احساس با عدم تعادل و زمین خوردن در ارتباط هستند.

تشخیص


دلایل احتمالی زیادی برای نوروپاتی محیطی مطرح است. علاوه‌بر آزمایش فیزیکی مانند آزمایش‌خون، معمولا برای تشخیص بیماری به موراد زیر نیاز است:

سوابق کامل پزشکی

پزشک به بررسی سوابق پزشکی از جمله علائم بیماری، سبک‌زندگی، قرارگرفتن در معرض مواد سمی و سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری‌های دستگاه عصبی می‌پردازد.

معاینه مغز و اعصاب

احتمالا پزشک رفلکس تاندون، قدرت عضلانی، توانایی بیمار در حس برخی هیجانات، و حالت قرارگیری بدن و هماهنگی آنها را مورد بررسی قرار می‌دهد.

آزمایشات خون

این آزمایشات می‌توانند کمبود ویتامین، دیابت، عملکرد غیرطبیعی سیستم ایمنی و سایر نشانه‌های بیماری مسبب نوروپاتی محیطی را تشخیص دهند.

عکس‌برداری

سی‌تی‌اسکن و ام‌ آر‌ آی می‌توانند بیرون‌زدگی دیسک، تومورها و سایر ناهنجاری‌ها را نشان دهند.

آزمایشات عملکرد اعصاب

الکترومیوگرافی برای تشخیص آسیب عبصبی یک سری فعالیت‌های الکتریکی در ماهیچه‌های بدن بیمار را ثبت می‌کند. روش کار بدین صورت است که سیستم ردیاب سیگنال‌های الکتریکی را به یک عصب ارسال می‌کند و الکترود قرارگرفته در مجاور مسیر اعصاب، واکنش عصب به سیگنال‌ها را ثبت می‌کند (مطالعات رسانایی عصب).

تست سایر عملکردهای عصب

بررسی رفلکس خودکار که نحوه‌ی فعالیت رشته‌های عصبی خودکار را ثبت می‌کنند، تست تعریق، و تست حواس که به ترتیب نحوه واکنش بیمار به لمس، لرزش، سرما و گرما را ثبت می‌کنند، از جمله این آزمایشات هستند.

بیوپسی عصب

این روش مستلزم برداشتن بخش کوچکی از عصب، معمولا عصب حسی، به منظور بررسی ناهنجاری‌ها می‌باشد.

بیوپسی پوست

پزشک بخش کوچکی از پوست را به منظور بررسی کاهش پایانه‌های عصبی جدا می‌کند.

درمان نوروپاتی عصبی


مدیریت عوامل مسبب نوروپاتی و برطرف کردن علائم از اهداف درمانی به حساب می‌آیند. درصورتی‌که تست‌های آزمایشگاهی هیچ بیماری دیگری را نشان ندهند، احتمالا پزشک به بیمار وقت می‌دهد به این امید که علائم نوروپاتی بهبود یابد. علاوه بر داروهایی که برای درمان نوروپاتی و بیماری‌های مرتبط با نوروپاتی محیطی استفاده می‌شوند، برخی داروهای مصرفی جهت تسکین علائم و نشانه‌های نوروپاتی محیطی از قرار ذیل هستند:

داروهای مسکن

داروهایی که بدون نسخه تجویز می‌شوند، مانند داروهای غیراستروئیدی و ضدالتهاب، می‌توانند علائم خفیف را برطرف کنند. درمورد علائم حادتر، معمولا پزشک داروهای دردکش را تجویز می‌کند.
داروهای حاوی اپیوئید مانند ترامادول (کونزیب، الترام) و یا اکسی‌کودن (اکسی‌کونتین، رکسی‌کدون) می‌توانند اعتیادآور باشند، از این‌رو این داروها تنها زمانی تجویز می‌شوند که سایر روش‌های درمانی جواب ندهند.

داروهای ضدحمله

داروهایی مثل گاباپنتین (گرایلی، نوروپنتین) و پرگابالین (لیریکا) که به قصد درمان بیماری صرع تولید می‌شوند، تسکین‌دهنده درد عصبی هستند. عوارض جانبی ممکن است شامل سرگیجه و خوب‌آلودگی شوند.

درمان‌های موضعی

کرم کاپسایسین، حاوی ماده‌ای است که در فلفل قرمز یافت می‌شود و می‌تواند علائم نوروپاتی محیطی را به میزان ناچیزی بهبود بخشد. ممکن است بیمار دچار سوزش و التهاب در محل مالیدن کرم شود، اما این علائم به مرورزمان کاهش می‌یابد. هرچند برخی بیماران طاقت تحمل این علائم را ندارند. روش درمانی دیگر استفاده از ژل‌های لیدوکائین است که برای تسکین درد بر روی پوست بیمار مالیده می‌شوند. خواب‌آلودگی، سرگیجه و بی‌حسی در محل استعمال ژل از عوارض جانبی محصول هستند.

داروهای ضدافسردگی

ثابت شده است برخی از داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای مانند امی‌تریپتیلین، دوکسپین و نورتریپتیلین با مداخله در فرآیندهای شیمیایی مغز و ستون فقرات بیمار که مسبب بروز درد هستند، به بهبود درد کمک می‌کنند. داروی بازدارنده باز جذب سروتونین و نوراپی نفرین بنام دولوکستین (سیمبالتا) و داروی ضدافسردگی و دیر رهش بنام ونلافاکسین نیز در تسکین دردهای نوروپاتی ناشی از دیابت کاربرد دارند. عوارض جانبی این داروها عبارتند از خشکی دهان، تهوع، خواب‌آلودگی، سرگیجه، کاهش اشتها و یبوست. ممکن است روش‌ها و درمان‌های گوناگونی به رفع علائم بیماری نوروپاتی محیطی کمک کنند.

تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS)

شیوه کار بدین صورت است که از تعدادی الکترود برای ارسال جریان الکتریکی خفیف در فرکانس‌های مختلف به پوست بیمار استفاده می‌شود. این روش درمانی باید به مدت 30 دقیقه و طی یک ماه مورد استفاده قرار گیرد.

تبادل پلاسما و گلوبین ایمنی درون وریدی

بیماران مبتلا به نوعی خاص از بیماری‌های التهابی می‌توانند از این روش درمانی استفاده کنند چراکه به کاهش فعالیت سیستمی ایمنی کمک می‌کند. تبادل پلاسما هم شامل برداشتن خون و سپس برداشت پادتن‌ها و سایر پروتئین‌ها از خون و بازگرداندن خون به بدن می‌شود. از طریق روش درمانی گلوبین ایمنی، ممکن است بیمار میزان زیادی پروتئین را دریافت کند که به عنوان پادتن عمل می‌کنند (ایمونوگلوبین‌ها).

طب فیزیکی

درصورتی‌که بیمار دچار ضعف عضلانی باشد، طب فیزیکی به بهبود حرکت‌تان کمک می‌کند. همچنین ممکن است به واکر، آتل‌بندی، عصا و ویلچر نیاز داشته باشد.

جراحی

درصورتی‌ که علت نوروپاتی واردآمدن فشار بر اعصاب باشد مثل فشار ناشی از تومور، احتمالا برای کاهش فشار به جراحی نیاز است. برخی افراد مبتلا به نوروپاتی محیطی سایر روش‌های درمانی مکمل جهت تسکین درد را امتحان می‌کنند. با آن‌که محققان این تکنیک‌های درمانی را به اندازه داروها مطالعه نکرده‌اند، ولی درمان‌های زیر نشانه‌هایی از امید را در خود دارند:

طب سوزنی

وارد کردن تعدادی سوزن باریک در قسمت‌های مختلف بدن بیمار می‌تواند به تسکین علائم نوروپاتی کمک کند. احتمال دارد قبل از بهبود علائم به چندین جلسه درمانی نیاز باشد. زمانی‌که این روش توسط یک متخصص حرفه‌ای و با استفاده از سوزن‌های استریل‌شده انجام شود، کاملا بی‌خطر است.

الفا لیپوئیک اسید

این روش طی چندین سال به عنوان روش درمان نوروپاتی محیطی به کار برده شده است. درخصوص مصرف این ماده با پزشک مشورت کنید چراکه ممکن است بر سطح قند خون تاثیرگذار باشد. معده درد و حساسیت پوستی از دیگر عوارض جانبی این روش هستند.

گیاهان دارویی

برخی گیاهان دارویی مانند روغن گل پامچال می‌توانند علائم بیماری نوروپاتی محیطی در بیماران مبتلا به دیابت را کاهش دهند. تعدادی از گیاهان دارویی با داروهای دیگر سازگاری ندارند پس پیشنهاد می‌شود پیش از مصرف با پزشک خود مشورت کنید.

آمینواسیدها

آمینواسیدها مثل استیل ال کارنیتین به نفع بیماران دیابتی و افرادی است که شیمی‌درمانی انجام می‌دهند. تهوع و استفراغ از عوارض جانبی بیماری این روش هستند.