سردرد در کودکان: علت و درمان آن

اکثر کودکان و نوجوانان حداقل یک‌بار در سال دچار سردرد می‌شوند. این سردردها اغلب با سردردهایی که بزرگسالان می‌گیرند متفاوت است، بنابراین والدین و پزشکان ممکن است در پی بردن به مشکل شکست بخورند. سردردها، از جمله میگرن، در کودکان بسیار کوتاه است. در کودکان، سردرد ناگهانی شروع می‌شود، به‌طوری که کودک به سرعت رنگ پریده و رنجور می‌شود، و اغلب احساس بیماری و استفراغ می‌کند. همچنین به‌طور کلی کودکان بسیار سریع بهبود می‌یابند. سر درد ممکن است در عرض نیم ساعت بهبود یابد، به طوری که کودک احساس می‌کند خوب شده و در اطراف بازی می‌کند، به طوری که هیچ گویی اتفاقی رخ نداده است. سردرد کودکان همچنین می‌تواند بر معده او تاثیر بگذارد، بنابراین درد شکم شکایت مشترک کودکان مبتلا به سردرد است. برخی از سردردها می‌تواند درد و ناتوانی قابل توجهی ایجاد کند. اکثر سر دردها خوش خیم هستند، اما جدی بودن علل برخی سردرد‌ها، به علائم وجهه ترسناکی می‌بخشد. سردرد همراه با تب، خواب آلودگی یا سایر علائم ممکن است نشانه بیماری جدی باشد و در این موارد باید به پزشک مراجعه شود.

اکثر سردردهای کودکان مشابه بزرگسالان، یک مشکل سلامتی جدی نیستند. کودکان می‌توانند در خانه با استفاده از درمان‌های دارویی درمان شوند و با اطمینان حاصل کردن از این‌که اطفال غذا، نوشیدنی و خواب کافی را دریافت می‌کنند، از ابتلا به سردرهای بعدی جلوگیری می‌شود. اما اگر در مورد سردردهای فرزندتان نگران هستید، مشاوره با یک را به تاخیر نیندازید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان سر درد کودکتان با ۴۹۷۹۶۰۰۰ (۹۸۲۱+) تماس بگیرید.

علل سردرد در کودکان


عوامل متعددی می‌توانند موجب ایجاد سر درد در کودکان شود. این عوامل عبارتند از:

بیماری و عفونت

بیماری‌های متداول مانند سرماخوردگی، آنفلوآنزا و عفونت گوش و سینوس بعضی از علل شایع سردرد در کودکان هستند. عفونت های جدی مانند مننژیت یا آنسفالیت نیز می‌توانند باعث سردرد در کودکان شوند اما معمولا علائم و نشانه‌های دیگر مانند تب و سفتی گردن به همراه دارند.

ضربه به سر

ضربه و کبودی می‌تواند باعث سر درد در کودکان شود. اگر چه بیشتر آسیب‌های سر جزئی هستند، اگر کودک شما به سختی روی سر خود سقوط کرد یا به سختی به سر او ضربه وارد شد، فورامراقبت‌های پزشکی را دنبال کنید. همچنین اگر سردرد کودک شما پس از وارد شدن آسیبی به سر، به طور مداوم بدتر شد، با پزشک تماس بگیرید.

عوامل هیجانی

استرس و اضطراب (شاید ناشی از مشکلات با همسالان، معلمان و والدین باشد) می‌تواند در سردرد کودکان نقش داشته باشد. کودکان مبتلا به افسردگی ممکن است از سردرد شکایت داشته باشند، به ویژه اگر آنها دچار احساس غم و اندوه و تنهایی باشند.

استعداد ژنتیکی

سر دردها، به ویژه میگرن، معمولا شیوع خانوادگی دارند.

برخی غذاها و نوشیدنی‌ها

نیترات(نوعی نگهدارنده مواد غذایی موجود در گوشت‌های فرآوری شده مانند کالباس و هات داگ) می‌تواند باعث شود کودک دچار سر درد شود، افزودنی‌های مواد غذایی MSG نیز می‌توانند چنین اثری ایجاد کنند. همچنین کافئین بیش از حد موجود در نوشابه، شکلات، قهوه و چای می‌تواند باعث سردرد در کودکان شود.

مشکلات مغزی

به ندرت، وجود یک تومور مغزی یا آبسه یا خونریزی در مغز می‌تواند در ناحیه مغز فشار وارد کرده و موجب سردرد مزمن در کودکان شود که به مرور شدیدتر می‌شود. به طور معمول در این موارد، علائم دیگری مانند مشکلات بینایی، سرگیجه و عدم هماهنگی نیز وجود دارد.

انواع


تفاوت در علائم ممکن است اشاره دقیق به نوع سردرد در کودکان مبتلا را دشوار سازد، به ویژه در یک کودک خردسال که نمی‌تواند علائم را توصیف کند. به طور کلی، به هر حال، علائم خاصی در هر گروه خاص متناوبا تکرار می‌شوند.

میگرن

میگرن می‌تواند سبب:

  • سر درد ضربان‌دار، کوبنده و خفقان آور
  • دردی که با بالا رفتن فعالیت بدنی شدیدتر می‌شود.
  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • درد شکم
  • حساسیت شدید به نور و صدا

حتی نوزادان می‌توانند میگرن داشته باشند. یک کودک که خیلی کوچک‌تر از آن است که به شما بگوید چه شده است، ممکن است گریه کند و برای نشان دادن درد شدید سرش را نگه دارد.

سردرد تنشی

سر درد تنشی در کودکان می‌تواند باعث:

  • درد خفیف همراه با ایجاد احساس فشار در ناحیه سر و گردن
  • درد خفیف تا متوسط، غیر ضربانی در هر دو طرف سر
  • دردی که با فعالیت فیزیکی بدتر نمی‌شود.
  • سردردی که همانند موارد سردرد میگرنی، با تهوع و استفراغ همراه نیست.

کودکان خردسال ممکن است در هنگام سردرد روند عادی بازی خود را ادامه دهند و بیشتر بخوابند. سردرد تنشی می‌تواند از 30 دقیقه تا چند روز طول بکشد.

سردرد خوشه‌ای

سردرد خوشه‌ای در کودکان زیر 10 سال نامطلوب است. این سردردها معمولا:

  • در گروه‌های پنج یا چند قسمتی اتفاق می‌افتد، که شامل یک تا هشت سردرد در روز است.
  • دربرگیرنده درد شدید، سوزنده و رسوخ کننده در یک طرف سر است که کمتر از سه ساعت طول می‌کشد.
  • با ریزش اشک از چشم مبتلا، گرفتگی و آبریزش بینی، بی‌قراری و بی‌تابی همراه است.

سردرد مزمن روزانه

پزشکان از عبارت سردرد روزانه مزمن برای سردرد میگرنی و سردرد تنشی که بیش از 15 روز در ماه رخ می‌دهد استفاده می‌کنند. سردرد روزانه مزمن ممکن است به علت عفونت، صدمه تروماتیک خفیف سر و یا مصرف بیش از حد داروهای ضد درد (حتی داروهای ضد درد بدون نسخه) اتفاق بیافتد.

تشخیص


برای پی بردن به طبیعت سر درد در کودکان، پزشک احتمالا موارد زیر را بررسی خواهد کرد:

سوابق سردرد

پزشک از والدین و کودک می‌خواهد که سردرد را به طور دقیق توصیف کنند تا ببیند آیا یک الگوی یا یک مسیر معمول وجود دارد یا خیر. پزشک همچنین ممکن است از والدین بخواهد برای مدتی تاریخچه سر درد را مکتوب کنند تا والدین بتوانند اطلاعات بیشتری در مورد سردرد‌های کودک ثبت کنند، مانند فرکانس، شدت درد و راه‌های ممکن.

معاینه فیزیکی

پزشک یک سری معاینات فیزیکی انجام می‌دهد، از جمله اندازه گیری قد، وزن، دور سر، فشار خون و ضربان قلب کودک و بررسی چشم‌های کودک، گردن، سر، شانه‌ها و ستون.

معاینه عصبی

دکتر وجود هر گونه مشکل حرکتی، هماهنگی یا احساس را در بیمار چک می‌کند. در غیر این صورت اگر کودک سالم باشد، سر دردها تنها یک علامت هستند و نیازی به آزمایش بیشتر نیست. هرچند در موارد کمی اسکن‌های تصویربرداری و سایر ارزیابی‌ها می‌توانند به تشخیص دقیق یا رفع سایر شرایط پزشکی که موجب سر درد می‌شوند، کمک کنند. این آزمون‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن

این روش تصویربرداری از یک سری از اشعه ایکس کامپیوتری استفاده می‌کند که یک نمایش مقطعی از مغز کودک را فراهم می‌کنند. این تصاویر به پزشکان در تشخیص تومورها، عفونت‌ها و دیگر مشکلات پزشکی که می‌تواند باعث سر درد در کودکان شود، کمک می‌کنند.

ام آر آی

تصویربرداری ام آر آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی)، از یک آهن‌ربا قوی برای تولید تصاویر دقیق از مغز استفاده می‌کند. اسکن ام آر آی به پزشکان کمک می‌کند تا تومورها، سکته مغزی، آنوریسم، بیماری‌های عصبی و سایر اختلالات مغزی را تشخیص دهند. اسکن ام آر آی همچنین می‌تواند برای بررسی رگ‌های خونی که مغز را تغذیه می‌کنند، مورد استفاده قرار گیرد.

کشیدن مایع نخاعی (پونکسیون کمری)

اگر پزشک مشکوک شود که یک بیماری مانند مننژیت باکتریایی یا ویروسی در پس زمینه سردرد‌ در کودکان قرار دارد، ممکن است انجام یک تست کشیدن مایع نخاعی (پونکسیون کمری) را توصیه کند. در این روش یک سوزن نازک بین دو مهره در قسمت پایین کمر تزریق می‌شود تا یک نمونه از مایع مغزی نخاعی برای تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی استخراج شود.

درمان سردرد در کودکان


معمولا والدین می‌توانند با استراحت، کاهش سرو صدا، مقدار زیادی مایعات، وعده‌های غذایی متعادل و داروهای ضد درد بدون نسخه، سردرد کودک را در خانه درمان کنند. گر کودک بزرگتر باشد و سر درد‌های مکرر داشته باشد، یادگیری مدیریت استراحت و استرس از طریق روش‌های مختلف درمانی نیز ممکن است مفید باشد.

داروها

داروهای تسکین دهنده درد

استامینوفن (تایلنول، و دیگر گونه‌ها) یا ایبوپروفن (ادویل، موترین و دیگر گونه‌ها) معمولا می‌تواند سر درد در کودکان را تسکین دهد. این داروها باید در هنگام مشاهده اولین نشانه سردرد مصرف شوند. هنگام دادن آسپرین به کودکان یا نوجوانان، احتیاط کنید. اگر چه آسپرین برای مصرف در کودکان بالای 2 سال تایید شده است، کودکان و نوجوانانی در دوران بهبودی بیماری‌های ویروس یا آنفلوانزا قرار دارند، هرگز نباید آسپرین مصرف کنند. آسپرین با ابتلا به سندرم ری ( که یک وضعیت نادر اما به صورت بالقوه تهدید کننده زندگی است) در چنین کودکانی مرتبط است.

داروهای تجویزی

تریفن‌ها، داروهای تجویزی مورد استفاده برای درمان میگرن هستند و می‌توانند به طور موثر برای کودکان بالای 6 سال مورد استفاده قرار گیرند. اگر کودک تهوع و استفراغ رانیز همراه با میگرن تجربه کند، ممکن است یک داروی ضد تهوع تجویز شود. با این وجود استراتژی تجویز دارو از کودکی به کودک دیگر متفاوت است. مصرف بیش از حد این داروها خود عامل مهمی برای تشدید سردرد در کودکان است (سر درد ناگهانی). با گذشت زمان، داروهای ضد درد و داروهای دیگر ممکن است اثربخشی خود را از دست بدهند. علاوه بر این، تمام داروها دارای عوارض جانبی هستند.

درمان

به نظر میرسد که استرس باعث ایجاد سردرد در کودکان می‌شود، استرس می‌تواند برای ایجاد سر درد یا تشدید آن به عنوان یک عامل عمل کند. افسردگی و سایر اختلالات روانی نیز می‌توانند نقش مهمی ایفا کنند. در این شرایط، پزشک ممکن است یک یا چند روش رفتار درمانی را از قبیل موارد زیر را توصیه کند:

تمرین آرامش

تکنیک‌های ریلکسیشن عبارتند از تنفس عمیق، یوگا، مدیتیشن و آرامش عضلانی پیشرفته که همراه با کشیدن یک عضله در یک زمان انجام می‌شوند و سپس به طور کامل کشش را آزاد می‌کنند تا هر عضله در بدن آرام شود. کودکان بزرگ‌تر می‌توانند تکنیک‌های آرامش را در کلاس و یا خانه با استفاده از کتاب یا نوار یاد بگیرند.

آموزش بیوفیدبک

بیوفیدبک به کودک آموزش می‌دهد که برخی از واکنش‌های خاص بدن را کنترل کند که به کاهش درد کمک می‌کند. در طی یک جلسه بیوفیدبک، کودک به دستگاه‌هایی متصل است بر عملکرد توابع بدن مانند تنش عضلانی، ضربان قلب و فشار خون نظارت می‌کند و و به آنها بازخورد نشان می‌دهد. کودک پس از آن می‌آموزد که چگونه تنش عضلانی و ضربان قلب خود را کاهش دهد و چگونه نفس بکشد.

داروهای جایگزین

در ادامه به تعدادی از مکمل‌های غذایی که به سر درد در کودکان کمک می‌کند، اشاره شده است:

  • منیزیم
  • کوآنزیم Q10
  • ویتامین دی
  • ملاتونین

قبل از امتحان هرگونه داروی گیاهی یا مکمل‌های غذایی با پزشک کودک مشورت کنید تا اطمینان حاصل کنید که آنها با داروهای کودک تداخل ندارند یا عوارض جانبی مضر ندارند. چندین روش درمانی جایگزین نیز ممکن است برای سردرد در کودکان مفید باشد، از جمله:

  • طب سوزنی: افرادی که طب سوزنی انجام می‌دهند، از سوزن‌های بسیار نازک و یک‌بار مصرف استفاده می‌کنند که به طور کلی باعث کاهش درد و یا ناراحتی می‌شوند. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که این درمان ممکن است به کاهش علائم سردرد در کودکان کمک کند.
  • ماساژ: ماساژ می‌تواند به کاهش استرس و تنش کمک کند و ممکن است باعث کاهش سر درد در کودکان شود.