صرع (Epilepsy)

امروزه اکثر افراد با واژه "صرع و تشنج" آشنایی دارند. از آنجایی که صرع یا اپی لپسی جزو بیماری های شایع مغز و اعصاب است، صرع یک اختلال مزمن است و علامت اصلی آن تشنج های تکرار شونده است. منظور از تشنج های تکرار شونده این است که با یک بار تشنج ، تشخیص صرع داده نمی شود و هم چنین اگر عوامل محرک ایجاد کننده خاصی برای تشنج وجود داشته باشد (مانند قند خون یا کلسیم پائین) در این صورت نیز به آن صرع گفته نمی شود.

صرع یک اختلال روانی ، مسری یا واگیر دار و در دسته بیماری های ارثی محسوب نمی شود.

صرع یک بیماری هم نیست ، بلکه یک اختلال است.

یک اختلال در عملکرد فیزیولوژیک قشر مغز که به صورت تشنج دیده می شود.

در زمان تشنج چه اتفاقی می افتد؟


عملکرد سلول های مغزی از طریق هدایت جریان الکتریکی است و از طریق این جریان الکتریکی، اعمال مختلف قسمت های مختلف مغز و بدن هماهنگ و تنظیم می شود . اگر جریان الکتریکی سلول های خاکستری یا قشر مغز مختل شود و به طور همزمان ، غیر طبیعی و ناگهانی ، تخلیه الکتریکی در قسمتی از سلول های قشری مغز اتفاق بیافتد ، فرد دچار تشنج می شود و بسته به اینکه کدام قسمت و یا قسمت هایی از مغز دچار این اختلال شود ، شکل و نوع تشنج متفاوت است. تجسم کنید که یک گروه نوازنده در یک ارکستر قطعه آهنگ موزون را می نوازند. هر نوازنده باید در زمان مشخص یک نت خاص با ریتم مشخص را اجرا کند. حال اگر یک نفر یا تعدادی از نوازنده ها در نواختن و اجرای نت مربوط به خود اشتباه کنند، تمام نظم آهنگ به هم می ریزد. می توان گفت این مسئله مشابه اتفاقی است که در یک حمله تشنج می افتد.

انواع صرع


صرع انواع مختلفی دارد که با توجه به خصوصیات،  نوع تشنج و نیز تغییرات نوار مغزی طبقه بندی می شود.

دو دسته کلی وجود دارد:

  1. صرع منتشر (ژنرالیزه Generalized) : که در این نوع ، تخلیه الکتریکی غیر طبیعی در قشر مغز هنگام تشنج ، اتفاق می افتد و در نتیجه فرد هوشیاری خود را از دست می دهد.

این دسته انواع مختلفی دارد. بعضی از انواع آن که شایع تر هستند، عبارتند از :

  • تونیک- کلونیک: اکثر مردم با این نوع صرع بیشتر مواجه می شوند. در این نوع حرکات غیر ارادی اندام ها وجود دارد، فرد هوشیاری خود را از دست می دهد و ممکن است لب ها، مخاط دهان و یا زبان خود را گاز بگیرد و ترشحات کف آلود دهان وجود داشته باشد. مدت زمان تشنج کوتاه است ولی پس از آن فرد به خواب می رود که تا نیم ساعت هم ممکن است به طول بیانجامد و بعد از آن به تدریج هوشیاری خود را به دست می آورد. در هر سنی ممکن است این فرم دیده نشود.
  • ابسانس: فرد ارتباط خود را برای چند ثانیه با اطراف از دست می دهد . ولی حرکات غیر ارادی وجود ندارد و پس از تشنج فعالیت قبلی خود را ادامه می دهد. به طور مثال هنگام صحبت کردن یا نگاه کردن به تلویزیون برای مدت بسیار کوتاهی متوجه اطرافیان و محیط نمی شود. این نوع از صرع در کودکان بیشتر بروز می کند.
  • از دیگر انواع صرع های ژنرالیزه نیز می توان به صرع میوکلونیک، آتونیک و تونیک اشاره کرد. این نوع از صرع ها با وجود علائم بالینی متفاوت ، وجه مشترک آنها تخلیۀ الکتریکی غیر طبیعی از کل قشر مغز در حین حمله است و به این دلیل منتشر خوانده می شوند که اغلب در این نوع صرع ها هوشیاری فرد مختل می شود.
  1. صرع موضعی یا پارشیل(Focal,Partial): صرع موضعی ساده، مرکب و صرع موضعی منتشر ثانویه

در صرع های موضعی انواع متنوع و زیادی وجود دارد. همان طور که از نام آن مشخص است ، در قسمتی از مغز ، کانون تشنج وجود دارد و بسته به اینکه آن قسمت از مغز چه عملکردی داشته باشد، علائم بالینی و فرم تشنج متفاوت است.

به طور مثال اگر کانون تشنج در ناحیه بینایی باشد ممکن است ، تشنج فرد به صورت اختلال و توهمات بینایی گذرایی ممکن است رخ دهد.

در فرم صرع موضعی منتشر ثانویه ، هوشیاری فرد مختل می شود و در ضمن علائم خاصی به صورت حرکات غیر ارادی تکرار شونده به نام اتوماتیسم نیز خواهد داشت.

شیوع صرع


صرع در بین بیماری های شایع مغز و اعصاب رتبه چهارم را دارد و در جوامع مختلف دنیا دیده می شود ولی میزان شیوع آن در جوامع مختلف بین 5% تا 3% در صد جمعیت همان جامعه، متفاوت است. در تمام رده های سنی دیده می شود گر چه در کودکان و افراد سالمند شیوع بیشتری داشته و در زنان و مردان تقریبا" به یک نسبت دیده می شود. تخمین زده شده (طبق آمار موجود) که در حال حاضر 65 میلیون نفر مبتلا به صرع در دنیا وجود دارد.

علت صرع


در حدود دو سوم موارد علت خاصی برای صرع یافت نمی شود (که به آن صرع ناشناخته یا ایدیوپاتیک گفته می شود) در بقیۀ موارد نیز ، به ترتیب علت های زیر مطرح هستند : علت های عروقی (سکته های مغزی ، عروق غیر طبیعی و....)، ناهنجاری های مادرزادی مغز، ضربه های مغزی، تومورهای مغزی، بیماری های تحلیل برنده یا دژنراتیو و عفونت های مغزی مانند آلزایمر. اما علت ابتلا به صرع در سنین مختلف شیوع ، متفاوت است. مثلا" در سنین کودکی ، علت های ایدیو پاتیک (ژنتیک) ، علل مادرزادی و عفونت ها بسیار شایع تر از علت های عروقی مغز هستند. در صورتی که در کهنسالی شایع ترین علت صرع ، علت های عروقی (سکته مغزی ) ، تومورها و سپس بیماری های تحلیل برندۀ مغزی هستند.

عفونت ها و ضربه های مغزی از علل شایع صرع هستند.

علت های تشدید تشنج در افراد مبتلا به صرع:

  • عدم رعایت بهداشت خواب ( کم خوابی ، بی خوابی و ... )
  • عدم رعایت بهداشت تغذیه (گرسنگی ، کم خوری و ... )
  • عدم رعایت بهداشت روانی ( استرس ، خشم ، هیجان )
  • عدم رعایت بهداشت جسمی ( خستگی مفرط ، کم آبی ، بیماری هایی مانند تب ، سرما خوردگی و ... )
  • استفاده از مواد مخدر یا محرک

تشخیص صرع


مهم ترین نکته در تشخیص صرع، علائم و شرح حال بیمار است و بر اساس آن، تشخیص توسط متخصص مغز و اعصاب گذاشته می شود. برای تایید تشخیص و بررسی تغییرات الکتروفیزیولوژیک باید از بیمار نوار مغز گرفته شود و برای بررسی و یافتن علت صرع انجام تصویربرداری مغز و آزمایشات خونی مرتبط، ضروری است. در مواردی که از نظر تشخیص بالینی هنوز تردید وجود داشته باشد نیز از LTM استفاده می شود.

درمان صرع


درمان اولیه و اصلی در صرع درمان دارویی است. انواع زیادی از داروهای ضد صرع (نسل قدیم و جدید) وجود دارند که بر حسب نوع تشنج ، تعداد تشنج، سن و جنس فرد مبتلا و معاینات بالینی و پاراکلینیک توسط متخصص مغز و اعصاب انتخاب و درمان شروع می شود.

طول مدت درمان و مصرف منظم داروها در درمان تشنج بسیار مهم است. نوع و علت صرع ، معاینه بالینی و یافته های پاراکلینیک، تعیین کننده مدت زمان درمان است. بین 2 تا 5 سال طول درمان صرع است و مصرف نامنظم یا قطع قبل از موعد دارو، باعث بروز و تکرار تشنج می شود.

در بروشور "درمان صرع" به تفصیل در مورد نحوه درمان ، داروها، عوارض جانبی داروها و .... بحث خواهد شد.

نگارش: دکتر امید حسامی

دکتر فاطمه صدیق مروستی

چاپ ششم: زمستان1396

واحد آموزش انجمن صرع ایران

منبع: iranepi.org

نشانی دفتر مرکزی: تهران، خیابان دکتر شریعتی، انتهای پل سید خندان، نرسیده به خیابان شهید کابلی، پلاک 1352 ، طبقه اول

تلفن: 3-88463271

نمابر: 88463377

Email:iranepi@gmail.com

نشانی شعبه توحید: تهران، میدان توحید، ابتدای خیابان توحید، کوچه سرو، پلاک 6

تلفن: 66420840