قطع نخاع و ضایعه نخاعی گردن و کمر و درمان

طناب نخاعی در واقع مجموعه‌ای از عصب‌ها است که از مغز نشات گرفته و از پشت کمر به سمت پایین می‌روند. طناب نخاعی، سیگنال‌های عصبی را بین مغز و اعضای بدن لنتقال می‌دهد. آسیب یا ضایعه ی نخاعی، موجب اختلال در انتقال پیام‌های عصبی می‌شود. ضایعات نخاعی معمولا بر اثر ضربه‌ای ایجاد می‌شوند که مهره‌های کمر را می‌شکند یا جا به جا می‌کند. مهره‌ها، استخوان‌های ستونی و دیسکی شکی هستند که ستون فقرات را تشکیل می‌دهند. اغلب آسیب‌های وارد شده به ستون فقرات، موجب قطع شدن نخاع نمی‌شوند، بلکه به آن آسیب وارد می‌کنند.  مهره‌های ستون فقرات ممکن است در هنگام جا به جایی روی طناب نخاعی فشار وارد کنند و یا شکسته شوند و تکه‌های شکسته در طناب نخاعی فرو برود. آسیب نخاعی یک مشکل اورژانسی است و انجام درمان‌های فوری و به موقع می‌تواند اثرات و عواقب بلند مدت آسیب نخاعی را کاهش دهد.

درمان آسیب نخاعی در مرحلهی حاد آسیب، می‌تواند شامل دارودرماتی، استفاده از بریس یا تراکشن برای ثابت نگه داشتن ستون فقرات و جراحی می‌شود. بعد از گذشت فاز حاد  آسیب، عموما از روش‌های دارودرمانی و تکنیک‌های توانبخشی استفاده می‌شود. وسایل کمکی حرکتی می‌توانند به بیمار کمک کنند که حرکت کند و برخی کارهای روزانه را انجام دهد.

آسیب یا ضایعه نخاعی مشکل مهمی است که هیچ کس هرگز نمی خواهد به آن مبتلا شود. اگر شخصی به ضایعه نخاعی دچار شود، زندگی او در خطر است و خود شخص می تواند بفهمد که آسیب مهمی دیده است. البته خود بیمار نمی تواند بر بنای علائمی که دارد نوع آسیبی که دیده است را تشخیص دهد. افرادی که از یک آسیب نخاعی نجات یافته اند، به احتمال بسیار زیاد، عوارض جدی ناشی از آسیب نخاعی مانند درد، ناتوانی حرکتی، بی اختیاری ادرار و مدفوع  را خواهند داشت و همچنین بیش از دیگران مستعد ابتلا به مشکلات قلبی و تنفسی خواهند بود. متخصص اعصاب با بیمار و خانواده ی او در تعامل خواهد بود تا یک برنامه ی درمانی مناسب و با جزئیات برای کنترل آسیب های وارد شده به بیمار تدوین کند. نتایج درمان هر بیمار باتوجه به وضعیت خاص او متفاوت است. برخی از بیماران با گذشت چند ماه، بهبودی چشمگیری پیدا می کنند در حالی که برخی دیگر سالها فیزیوتراپی انجام داده و در این زمان پیشرفت کمی را تجربه می کنند یا هیچ پیشرفتی ندارند. نتایج درمان هر بیمار به ماهیت آسیب او، کیفیت خدمات درمانی که دریافت می کند و میزان تلاشی که خود او برای بهبودی اش می کند (داشتن سبک زتدگی سالم و حفظ سلامت روانی) و بسیاری عوامل دیگر بستگی دارد. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با ۴۹۷۹۶۰۰۰ (۹۸۲۱+) تماس بگیرید.

انواع


تمامی آسیب‌های نخاعی به دو دسته ی بزرگ تقسیم می‌شوند: آسیب کامل و آسیب جزئی.

  • آسیب‌های جزئی طناب نخاعی: در این آسیب‌ها تنها بخشی از طناب نخاعی دچار آسیب شده است و بنابراین بیمار همچنان می‌تواند برخی کارایی‌های فیزیکی را داشته باشد. در این موارد، میزان کارایی عملکردی و حرکت پذیری بدن بیمار به شدت آسیب وارد شده بستگی دارد.
  • آسیب کامل: در این آسیب‌ها، طناب نخاعی کاملا قطع شده و در نتیجه کلیه عملکردهای فیزیکی بدن بیمار از کار می‌افتند. با این حال با انجام درمان‌های فیزیوتراپی ممکن است تا حدودی، برخی عملکردهای بیمار را بازیابی کرد.

علل


آسیب نخاعی می‌تواند علل زیادی داشته باشد. اغلب این آسیب‌ها در حالتی اتفاق می‌افتند که در زمان وارد شده ضربه بدن، کمر یا گردن خم شده اند یا تحت فشار زیاد قرار گرفته اند. برخی از حوادث احتمالی عبارتند از:

  • آسیب‌های حین زایمان که معمولا در ناحیه گردن آسیب وارد می‌کند.
  • زمین خوردن
  • تصادفات ماشین که ممکن است در آن شخص در ماشین درحال حرکت بوده و یا در حالی که پیاده بوده است با ماشین برخورد کرده است.
  • آسیب‌های ورزشی
  • آسیب‌های حین غواصی
  • حوادث پیش آمده در ترامپولین
  • خشونت : معمولا آسیب نخاعی ناشی از فرو رفتن جسمی مانند چاقو یا گلوله در طناب نخاعی است.

علائم


بخشی از علائم شایع ناشی از ضایعه نخاعی عبارتند از:

  • فلج و ناتوانی حرکتی در درجات مختلف مانند بی حرکتی از زیر فک و بی حرکتی از پایین کمر
  • مشکل در تنفس: نیاز به دستگاه تنفسی
  • مشکل کنترل ادرار و مدفوع
  • عفونت‌های مکرر: در صورتی که شخص از دستگاه کمکی تنفس و تغذیه استفاده می‌کند، احتمال بروز عفونت بیشتر می‌شود.
  • زخم بستر
  • دردهای مزمن
  • سر درد 
  • تغییر در خلق و خو و شخصیت
  • از دست دادن میل جنسی یا کارایی عملکردی جنسی
  • ناباروری
  • درد عصبی
  • درد مزمن عضلانی
  • پنومونی یا ذات الریه (بیش از نیمی از ضایعات نخاعی گردنی با مشکل پنومونی همراه هستند)

تشخیص


پزشکان معمولا با توجه به دو عامل مهم، ضایعات نخاعی را ارزیابی می‌کنند: محل آسیب وارد شده و نوع آن ؛ و دیگری، علائمی که بیمار دارد. تمامی افرادی که ضربه ی شدیدی خورده اند و یا در حادثه‌ای هوشیاری خود را از دست داده اند، ممکن است به آسیب نخاعی دچار شده باشند. اگر بیمار علائمی مانند سر درد، عدم توانایی حرکت دادن دست و پا، مشکل در حرکت کردن، احساس گزگز یا مشکل در نفس کشیدن داشته باشد، احتمالا دچار آسیب نخاعی شده است. هیچ تست منفرد و مشخصی برای تشخیص قطعی ضایعات نخاعی وجود ندارد و پزشکان از پروسه‌های تشخیصی مختلفی بدین منظور کمک می‌گیرند:

  • ارزیابی‌های بالینی و معاینات فیزیکی: پزشک لیستی با جزئیات از تمامی علائم بیمار تهیه می‌کند و ممکن است انجام آزمایش خون را تجویز کند. پزشک از بیمار می‌خواهد که دست یا پای خود را حرکت دهد و حرکت چشمان بیمار را بررسی می‌کند و سایر تست‌های لازم برای نزدیک شدن به تشخیص درست را انجام می‌دهد.
  • عکسبرداری: ممکن است پزشک، انجام اسکن ام آر آی یا سایر انواع عکسبرداری‌ها را تجویز کند تا بتواند وضعیت ستون فقرات، طناب نخاعی و مغز را ارزیابی کند.

درمان


بر خلاف بسیاری دیگر از آسیب‌ها، مهمترین بخش از برنامه ی درمان آسیب نخاعی، حتی قبل از این که بیمار آسیب ببیند آغاز می‌شود. بعد از وارد شدن ضربه بدن، ثابت و بی حرکت ماندن بیمار، پیشگیری از حرکت دادن ستون فقرات و انجام درمان‌های اورژانسی می‌تواند خطر بروز آسیب نخاعی و عوارض ناشی از آن را کاهش داده و شانس نجات یافتن بیمار را افزایش دهد.

پس از وارد شدن ضربه، تمرکز پزشکان بر روی ثابت نگه داشتن بدن بیمار و بی حرکت بودن ستون فقرات است. این موضوع برای بالا بردن شانس نجات بیمار، بسیار ضروری و حیاتی است. انجام برخی اقدامات اورژانسی دیگر نیز لازم و ضروری است: کمک به تنفس بیمار، قرار دادن گردن بیمار در گردنبند طبی، انتقال خون به بیمارو  قرار دادن لوله ی مخصوص تغذیه برای رساندن غذا به بدن بیمار (در صورتی که بیمار نمی‌تواند غذا بخورد).

بروز مشکلات تنفسی برای بیمار اغلب نشان دهنده ی شدید بودن میزان آسیب وارد شده به نخاع می‌باشد. در حدود نیمی از بیمارانی که دچار ضایعه نخاعی از ناحیه کردن شده اند به دستگاه کمکی تنفس نیاز پیدا می‌کنند. به نظر می‌رسد که استفاده از داروی استروئیدی استروئید متیل پردنیزولون  طی 8 ساعت پس از آسیب، می‌تواند میزان آسیب وارد شده به سلول‌های عصبی را کاهش دهد. سایر درمان‌های انجام شده برای آسیب نخاعی عبارتند از:

  • درمان‌های تسکین دهنده درد برای کمک به راحتی بیمار. همچنین اگر بیمار مشکل اختلال خواب پیدا ند، پزشک برای او داروی آرام بخش یا خواب آور تجویز می‌کند.
  • توصیه‌هایی برای تغییر سبک زندگی مانند ترک سیگتر یا داشتن رژیم غذایی سالم.
  • در صورت لزوم، انجام جراحی برای درمان آسیب‌ها یا مشکلات دیگر.

توانبخشی بعد از ضایعه نخاعی


توانبخشی بیماران آسیب نخاعی از همان مرحله حاد آسیب آغاز می‌شود. با بهبود تدریجی وضعیت بیمار، برنامه توانبخشی در سطح گسترده تری آغاز می‌شود. میزان موفقیت برنامه توانبخشی به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله:

  • شدت آسیب نخاعی
  • نوع و درجه ی ناتوانی‌های ناشی از آسیب نخاعی
  • وضعیت کلی سلامت بیمار
  • حمایت‌های خانواده

بسیار مهم است که بیمار و اطرافیان او بر افزایش توانایی‌های بیمار در محیط خانه و در اجتماع، تمرکز داشته باشند. حمایت‌های مثبت با ایجاد روحیه و اعتماد به نفس و بهبود استقلال بیمار موجب بهبودی وضع کلی او می‌شوند. هدف از توانبخشی بیماران ضایعه نخاعی  این است که به بیمار کمک شود که تا جای ممکن به بیشترین سطح از استقلال عملکردی برسد و از سوی دیگر کیفیت زندگی او چه به لحاظ فیزیکی و چه به لحاظ روحی و احساسی بهبود داده شود.

برنامه‌های توانبخشی ترکیبی از درمان‌های فیزیکی و حرکتی (برای بازآموزی بدن و مغز) همراه با انجام فعالیت‌هایی برای ایجاد مهارت‌های مورد نیاز بیمار و مشاوره برای حمایت روحی و احساسی است. انجام تحریک الکتریکی عصب‌ها به کمک دستگاه‌های پروتز عصبی می‌تواند برخی از کارایی‌های فیزیکی مانند کنترل ادرار، تنفس، سرفه کردن و حرکت دست و پا را بهبود دهد. البته امکان استفاده از این دستگاه‌ها به نوع و میزان آسیب نخاعی بیمار بستگی دارد.