صرع و مدرسه (Epilepsy & School)

برای استفادۀ اولیای مدارس

صرع در هر زمانی از زندگی ممکن است دیده ش ولی در اکثر موارد افراد مبتلا به صرع اولین تشنج را در زمان کودکی و یا در جوانی تجربه می کنند. با توجه به اینکه زمان زیادی از زندگی کودک و نوجوان در مدرسه سپری می شود، بدیهی است که معلم مدرسه باید با دانش آموزی که صرع دارد و یا اخیرا" مبتلا شده بیشتر مواجه شود و انتظار می رود راهکارهای مناسب و بهتری داشته باشد. دانش آموز مبتلا به صرع ممکن است با چالش هایی مواجه شود که برای دیگر دانش آموزان ناشناخته است . این چالش های کوچک و بزرگ می تواند به علت یکی از موارد زیر باشد:

  • زمان بروز تشنج
  • نوع و شدت حمله های تشنج
  • درمان دارویی (نوع و مقدار دارو)
  • مسائل شناختی و درمانی
  • مشکلات اجتماعی ، روانی و یا توأم
  • سطح و میزان آگاهی و دانش مسئولین مدرسه در مورد صرع
  • همکاری و مقدار شناخت و دانش دیگر دانش آموزان مدرسه و دوستان

بهتر است بدانیم که:


  • واکنش های منفی دوستان و سایر هم کلاسی ها و اولیای مدرسه اثر منفی بر روی دانش آموز مبتلا به صرع دارد.
  • صرع وضعیت و حالتی نیست که باعث نگرانی و ترس شود . بسیار مهم است که اولیای مدرسه راجع به صرع ، انواع آن ، اثرات خلقی – روانی و نیز درمان آن اطلاعات کامل داشته باشند.
  • مهم این است که بدانیم تشنج ها غالبا" به طور کامل با درمان دارویی کنترل می شوند و حتی اگر نشوند، تشنج تنها یک موقعیت موقتی است و افراد مبتلا به صرع در بین تشنج ها ، افرادی کاملا" طبیعی و عادی هستند.
  • تشنج ممکن است در شرایط خاص اتفاق بیفتد که غالبا" به دنبال محرک ها و عوامل تشدید کننده (Tigger)به وجود می آید که این عوامل می تواند به صورت عمومی و شایع در همه افراد اتفاق بیفتد و یا در هر فردی به صورت جداگانه و منحصر باشد.

شایع ترین عوامل تشدید کننده (Tigger)که در اکثر مبتلایان به صرع دیده می شود، عبارتند از:

  • قطع داروی ضد تشنج (عدم مصرف دارو یا داروها)
  • استرس فیزیکی ،هیجانی و یا فکری
  • کم خوابی و خستگی
  • بیماری های دیگر (به ویژه بیماری های تب دار)
  • تغییرات هورمونی در زنان
  • نورهای چشمک زن (با الگوهای خاص در تعداد کمی از افراد مبتلا) منشأ این نورها ممکن است صفحه نمایش تلویزیون، ویدئوها ، کامپیوتر و یانورهای چشمک زن دیگر باشد.
  • تغییرات بلوغ در نوجوانان
  • گرمای مفرط
  • الکل و داروها

والدین و دانش آموزان باید در مورد عوامل تشدید کننده فوق آگاه و هوشیار باشند و اطلاعات مربوط به عوامل تشدید کننده منحصر به فرزند خود را به اولیای مدرسه اطلاع دهند.

حافظه و تمرکز


دو فاکتور مهم برای یادگیری، حافظه و تمرکز است. گاهی دانش آموزان مبتلا به صرع از بروز اشکال در تمرکز و یا حافظه به چند دلیل زیر شکایت می کنند :

عوارض جانبی داروها

بعضی از داروهای ضد تشنج ممکن است در توانایی یادگیری دانش آموزان اثر بگذارند که غالبا" در رابطه با میزان دوز مصرفی دارو است . شایع ترین عوارض جانبی این داروها (که می تواند موقت باشد) عبارتند از:

  • کاهش تمرکز و اختلال در حافظه کوتاه مدت
  • بیش فعالی، خستگی پذیری، خواب آلودگی
  • اختلال در بینایی ، تعادل ، تکلم، سرگیجه
  • تهوع، استفراغ ، کاهش یا افزایش وزن
  • رفتارهای غیر اجتماعی مانند افسردگی و پرخاشگری

تشنج

حمله های تشنجی کوتاه مدت هستند، اما اثرات آنها ممکن است طولانی مدت باشد. مانند: خستگی، خواب آلودگی، سردرد، تهوع و تغییرات خلقی

بعد از یک تشنج ، فرد به خوبی نمی تواند تمرکز کند و لازم است استراحت کند یا یک خواب کوتاه مدت داشته باشد و حتی ممکن است لازم باشد که دانش آموز به خانه باز گردد.

مشکلات روانی، رفتاری، اجتماعی

صرع یک بیماری مزمن است و مثل سایر بیماری های مزمن و طولانی مدت روی کودکان اثرات مشابهی دارد.

حمله های تشنجی غیر قابل پیش بینی هستند و اکثر بیماران ابراز می کنند که ترسناک ترین مسئله در مورد تشنج آنها این است که "حمله هایشان غیر قابل پیش بینی است".

به همین دلیل افراد مبتلا به صرع ، نسبت به سایر مبتلایان به بیماری های مزمن دیرتر به بیماری خود عادت می کنند. حتی یک کودک یا نوجوان مبتلا به صرع که تشنجات وی با دارو کنترل شده است ، ممکن است هنوز در مورد تکرار حمله تشنجی دیگری به ویژه در حضور دوستانش نگران باشد.

این ترس و نگرانی می تواند کاملا" شایع باشد و بعید و دور از ذهن نیست. به همین دلیل بسیار مهم است که کودک را از نظر چگونگی تغییر در رفتار، علائق و یا انگیزه هایش به فعالیت درسی حمایت کنیم.

از طرفی باید توجه داشته باشیم که محافظت بیش از حد و محدود کردن کودک در فعالیت های مدرسه نیز می تواند روی اعتماد به نفس او تأثیر گذاشته و احساس "متفاوت بودن" با بقیه را در او ایجاد کند.

عدم وابستگی و پذیرش اجتماعی در زندگی کودک بسیار مهم است. آنقدر مهم که منجر به احساس امنیت و سلامتی کودک شود و نه احساس خطر وی. در واقع کودک باید مانند سایر هم سن و سال های خود تا حد امکان از یک زندگی طبیعی برخوردار شود.

کمک و راهنمایی معلم می تواند منجر به این شود که دانش آموز در ورزش و فعالیت های خارج از برنامه تحصیلی و مدرسه شرکت کند که البته در مورد فعالیت های ورزشی توجه به نکات زیر امری ضروری است:

  • دانش آموز مبتلا به صرع هرگز نباید به تنهایی شنا کند.
  • انجام ورزش هایی مانند صخره نوردی و غواصی ممنوع است.

برخی دانش آموزان این محدودیت ها و خطرات آن را انکار می کنند در این صورت باید با خانواده آنها صحبت کرد.

استراتژی های آموزشی پیشنهادی


  1. یادگیری جمعی (Cooperative learning)

کار گروهی ، مهارت های شنیداری و کلاسی را تقویت می کند . عملکرد و واکنش دوستان و هم کلاسی های دانش آموز مبتلا به صرع را در حل مسائل و مشکلاتش بهبود می بخشد و اجازه می دهد دانش آموزان سوالات خود را در مورد بیماری صرع بپرسند و یاد بگیرند. (پیشنهاد می شود این کار گروه با تمایل و اجازه و رضایت دانش آموز مبتلا باشد)

  1. تجربه و تحلیل مهارت های فردی (توسط مشاور ماهر در مدرسه یا روانشناس بالینی) باید انجام شود.
  2. به ذهن سپردن و کمک به یادگیری بهتر که از تکنیک های کلاسی کلامی ، بینایی و سمبولیک باید برای تقویت حافظه استفاده کرد.
  3. از موارد دیگر پیشنهادی نیز می توان به راهنمایی و مرورکردن و تکرار مهارت های فردی نیز اشاره کرد.

صرع یک واقعیت قابل درمان است. بنابراین:


توصیه می شود اولیای مدرسه قبل از شروع سال تحصیلی با حضور خانواده برای هر دانش آموز مبتلا به صرع جلسه گفتگویی ترتیب دهند. به این منظور که در این جلسه به والدین و دانش آموز اطمینان داده شود که با توجه به آگاهی و دانش اولیای مدرسه ، دانش آموز مورد حمایت است و چنانچه تشنج اتفاق بیفتد، اقدامات اولیه لازم به طور صحیح انجام می شود. البته اولیای مدرسه نیز باید اطلاعات لازم و اولیه در مورد صرع را بدانند.

خانواده و دانش آموز باید اطلاعات اولیه در مورد نوع تشنج، زمان مصرف داروها، عوارض دارویی و تمایل و توانایی فعالیت های خارج از کلاس (به خصوص در مورد نوع فعالیت ورزشی) را به مدرسه بدهند. از همه مهم تر اینکه تمایل دارند چه کسی یا کسانی (از دوستان و هم کلاسی ها) از تشنج وی مطلع باشند؟! بهتر است برای خانواده این نکته مهم روشن شودکه مطلع بودن یک یا دو نفر از دوستان فرزندشان از وجود تشنج می تواند در موارد لزوم و حیاتی کمک کننده باشد. بحث و گفتگو در کلاس درس در مورد صرع نیز کمک می کند، دید و نگاه سایر هم کلاسی ها نسبت به فرد مبتلا به صرع و توانایی هایش تغییر قابل توجهی داشته باشد.

نکات مهم برای یادآوری:


  • کودکان مبتلا به صرع از نظر توانایی و یادگیری و بهره هوشی مانند سایر کودکان هستند.
  • برخی از بیماری های دیگر مغز و اعصاب هم می توانند موجب تشنج و اختلالات یادگیری شوند.
  • تشنج ممکن است ایجاد اضطراب نماید، از حمله تشنجی نباید ترسید.
  • اکثر تشنج ها تقریبا" یک تا سه دقیقه به طول می انجامند و بعد از تشنج ممکن است فرد خسته و خواب آلوده بوده و نیاز به استراحت داشته باشد. به ویژه در صرع نوع تونیک–کلونیک.
  • در برخی مواقع خواب آلودگی پس از تشنج ممکن است از چند دقیقه تا یک ساعت به طول بیانجامد.
  • تشنج نمی تواند متوقف، آهسته یا مهار شود. سعی در کنترل تشنج فرد نداشته باشید (تشنج به خودی خود خاتمه پیدا می کند و مغز تقریبا" همیشه ، تشنج را به طور طبیعی متوقف می کند) بعد از اتمام حمله تشنجی، اگر لازم بود به او کمک کنید.
  • از نظر فیزیکی غیر ممکن است فرد زبان را حین تشنج ببلعد. لطفا" چیزی را وارد دهان وی نکنید. این کار خطرناک است و ممکن است انگشتتان زخمی و یا دندان های فرد بشکند.
  • اکثر افراد چیزی از حمله تشنج به خاطر نمی آورند.

نگارش: دکتر فاطمه صدیق مروستی

چاپ اول: بهار 1397

واحد آموزش انجمن صرع ایران

منبع: iranepi.org

نشانی دفتر مرکزی: تهران، خیابان دکتر شریعتی، انتهای پل سید خندان، نرسیده به خیابان شهید کابلی، پلاک 1352 ، طبقه اول

تلفن: 3-88463271

نمابر: 88463377

Email:iranepi@gmail.com

نشانی شعبه توحید: تهران، میدان توحید، ابتدای خیابان توحید، کوچه سرو، پلاک 6

تلفن: 66420840