سرطان مغز : علت و علائم و درمان

سرطان مغز ناشی از رشد غیر طبیعی سلول‌های مغز است. سرطان مغز می‌تواند از سلول‌های اولیه مغز، سلول‌های دیگر اجزای مغز (مثل رگ‌های خونی یا غشاء مغز) یا از رشد سلول‌های سرطانی در قسمت‌های دیگر بدن که از اندام‌ها شروع شده و از طریق جریان خون به مغز می‌رسند (سرطان مغز ثانویه یا جابه‌جا شده) ایجاد شود.

اگر یکی از علائم زیر را داشتید، باید به دنبال مراقبت‌های اورژانسی باشید:

  •  استفراغ دائمی و بدون دلیل
  •  دوبینی یا تاری دید، مخصوصا فقط در یک سمت
  •  لتارژی یا خواب آلودگی
  •  تشنج‌های جدید
  •  سردردهای جدید

هرچند سردرد یکی از علائم رایج سرطان مغز است، اما این سردردها تا مراحل نهایی بیماری اتفاق نمی‌افتد. اگر فرد متوجه هر نوع تغییری در سردردهای خود شد، باید به بیمارستان مراجعه کند. اگر یک تومور مغزی شناخته شده داشته باشید، هر نوع علامت جدید یا ناگهانی یا تشدید علائم، بیانگر این است که بیمار باید به نزدیک‌ترین بیمارستان مراجعه کند. مراقب بروز علائم جدید، از جمله موارد زیر باشید:

  •  تشنج
  •  تغییر وضعیت ذهنی، مانند افزایش خواب، مشکل حافظه، یا عدم توانایی در تمرکز
  •  تغییر بینایی یا دیگر مشکلات حسی
  •  مشکل گفتاری یا مشکل در بیان خود
  •  تغییر رفتار و شخصیت
  •  ضعف یا مشکل در راه رفتن
  •  حالت تهوع یا استفراغ (مخصوصا در افراد میانسال یا مسن)
  • شروع ناگهانی تب، مخصوصا پس از شیمی درمانی

برای کسب آگاهی درباره سرطان مغز، تشخیص و درمان آن و هم چنین کسب مشاوره از و یا رزرو نوبت می‌توانید با ۴۹۷۹۶۰۰۰ (۹۸۲۱+) تماس حاصل فرمایید.

انواع


سرطان اولیه مغز

مغز از انواع مختلفی سلول تشکیل شده است.

  •  برخی از سرطان‌های مغز زمانی ایجاد می‌شوند که ویژگی‌های طبیعی یک نوع سلول تغییر کند. هنگام که ویژگی‌های طبیعی سلول تغییر می‌کند، سلول به طرز غیر طبیعی رشد یافته و تکثیر می‌شود.
  •  با رشد سلول‌های غیر طبیعی، سلول‌ها به صورت توده‌ای در آمده و به تومور تبدیل می‌شوند.
  •  تومورهای مغزی ایجاد شده را تومورهای اولیه مغز می‌نامند زیرا از مغز شروع می‌شوند.
  •  رایج‌ترین تومورهای اولیه مغزی شامل تومور گلیوما، مننژیوم‌ها، آدنوم‌های هیپوفیز، وستیبولار شوانوما، تومورهای نورواکتودرمی اولیه (مدولوبلاستوما) می‌باشند. تورمور گلیوما شامل تومورهای گلیوبلاستوما، آستروسیتوما، الیگو دندرو گلیوما و آپاندیموما می‌باشد.
  •  اکثر تومورها با توجه به نام قسمتی از مغز یا نوع سلول مغزی که تومور از آنجا شروع شده، نامگذاری شده‌اند.

سرطان مغز متاستاتیک

سرطان‌های متاستاتیک مغز از سلول‌های سرطانی موجود در تومورهای قسمت‌های دیگر بدن به وجود می‌آیند. سلول‌های تومورهای قسمت‌های دیگر بدن از طریق فرآیندی به نام متاستاتیک در مغز منتشر می‌شوند. این نوع تومور، رایج‌ترین نوع تومور مغزی است.

علل سرطان مغز


علت تومور مغزی نیز مانند تومورهای دیگر، ناشناخته است. مواردی همچون:

  •  عوامل ژنتیکی
  •  سموم مختلف موجود در محیط،
  •  قرارگیری سر در معرض اشعه‌های خطرناک
  •  عفونت HIV (ایدز)
  •  سیگار کشیدن

همه در ایجاد سرطان‌های مغز نقش دارند. در اکثر موارد هیچ دلیل مشخصی برای سرطان مغز وجود ندارد.

علائم سرطان مغز


علائم سرطان اولیه و سرطان متاستاتیک مغز یکسان هستند. رایج‌ترین علائم سرطان مغز عبارتند از:

دیگر علائم و نشانه‌های غیر اختصاصی عبارتند از:

  •  تغییر وضعیت ذهنی، تغییر در تمرکز، حافظه، توجه یا هوشیاری حالت تهوع و استفراغ
  •  اختلالات بینایی
  •  اختلالات تکلم
  •  تغییر تدریجی توانایی فکری یا پاسخ احساسی

تشخیص


  •  در اکثر موارد باید یک سی تی اسکن از مغز بیمار انجام شود. سی تی اسکن شبیه عکس‌های رادیوگرافی است اما سه بعدی بوده و جزئیات بیشتری را نشان می‌دهد. معمولا یک ماده کنتراست در رگ بیمار تزریق می‌شود تا موارد غیر طبیعی را به طور مشخص و واضح نشان دهد.
  •  معمولا در موارد مشکوک به تومور مغزی، به جای سی تی اسکن از ام آر آی استفاده می‌شود زیرا حساسیت و دقت ام آر آی برای تشخیص وجود تومور یا تغییرات صورت گرفته در تومور بیشتر است.
  •  مرحله بعد، تایید وجود سرطان است که با نمونه برداری از تومور و آزمایش نمونه‌ی برداشته شده، انجام می‌شود. این کار را بیوپسی یا نمونه برداری گویند. رایج‌ترین روش برای نمونه برداری انجام جراحی است. در جراحی ابتدا جمجمه باز شده و در صورت امکان تمام تومور برداشته می‌شود. سپس قسمتی از تومور به عنوان نمونه برای آزمایش فرستاده می‌شود.

درمان


روش درمان سرطان مغز به عواملی همچون سن بیمار، سلامت کلی بیمار، اندازه، محل و نوع تومور بستگی دارد.

جراحی مغز

در بسیاری از افراد مبتلا به تومور مغز جراحی انجام می‌شود.

  •  هدف از جراحی این است که پزشک اطمینان حاصل کند اختلالاتی که در آزمایش‌ها نشان داده شده واقعا تومور است و سپس تومور را بردارد. اگر تومور قابل برداشتن نباشد، جراح نمونه‌ای از تومور را برای انجام آزمایش و تشخیص نوع تومور برمی‌دارد.
  •  در برخی موارد، مخصوصا در تومورهای خوش خیم، با برداشت تومور به وسیله جراحی، علائم نیز کاملا برطرف می‌شوند. جراح مغز و اعصاب تلاش می‌کند که در صورت امکان تمام تومور را بردارد.

ممکن است قبل از جراحی، درمان‌های دیگری نیز روی فرد انجام شود. به عنوان مثال:

  •  داروی دگزامتازون (دکادرون) برای بیمار تجویز می‌شود تا التهاب را کاهش دهد.
  •  به بیمار داروی ضد تشنج داده می‌شود تا تشنج‌ها را کاهش داده یا از وقوع تشنج جلوگیری کند.
  •  اگر مایع مغزی نخاعی زیادی در اطراف مغز جمع شده باشد، از یک لوله پلاستیکی باریک به نام شانت برای تخلیه مایع استفاده می‌شود. یک انتهای شانت در حفره‌ای که مایع در آنجا جمع شده قرار دارد و انتهای دیگر شانت به قسمت دیگری از بدن برده می‌شود. مایع مغزی نخاعی ازمغز به قسمتی از بدن می‌رود که بتواند از آنجا به راحتی دفع شود.

پرتو درمانی

پرتو درمانی (که آن را رادیوتراپی نیز می‌نامند) به معنای استفاده از امواجی با انرژی زیاد برای کشتن سلول‌های تومور و جلوگیری از رشد و تکثیر سلول‌های تومور است.

  •  پرتو درمانی برای افرادی انجام می‌شود که نمی‌توان روی آنها جراحی انجام داد. در برخی موارد پس از جراحی، از پرتو درمانی برای کشتن سلول‌های باقی مانده‌ی تومور استفاده می‌شود.
  •  پرتو درمانی نوعی درمان موضعی است به این معنی که فقط بر روی سلول‌هایی که در مسیر پرتوها قرار دارند تاثیر می‌گذارد و به دیگر سلول‌های بدن یا قسمت‌های دیگر مغز آسیبی نمی‌رساند.

چند روش برای تابش پرتوها به مغز وجود دارد که عبارتند از:

  •  در تابش پرتو به صورت خارجی، اشعه‌ای با انرژی زیاد به تومور مورد نظر می‌تابد. اشعه‌ی تابیده شده از پوست، جمجمه، بافت سالم و دیگر بافت‌های مغز عبور می‌کند تا به تومور برسد. معمولا درمان سرطان مغز با این روش برای مدت مشخصی و پنج روز در هفته انجام می‌گیرد. هر جلسه درمان فقط چند دقیقه طول می‌کشد.
  •  در تابش داخلی یا ایمپلنتی، یک کپسول رادیواکتیو کوچک در درون تومور قرار داده می‌شود. اشعه از کپسول خارج شده و تومور را از بین می‌برد. خاصیت رادیواکتیویته کپسول هر روز کمی کاهش می‌یابد و پس از اینکه اشعه به مقدار کافی به تومور تابید، کپسول در آورده می‌شود. در حین درمان، بیمار باید چند روز در بیمارستان بماند.
  •  جراحی رادیویی استریوتاکتیک که گاهی جراحی بدون چاقو نیز نامیده می‌شود، نوعی روش درمانی است که اصلا جراحی در آن انجام نمی‌شود. در این روش، تومور بدون باز کردن جمجمه، درمان می‌شود. ابتدا یک سی تی اسکن یا ام آر آی انجام می‌شود تا محل دقیق تومور در مغز مشخص شود. مقدار زیادی پرتوهای متمرکز پر انرژی از زوایای مختلف به تومور می‌تابند. اشعه‌ها، تومور را از بین می‌برند. جراحی رادیویی استریوتاکتیک عوارض کمتری نسبت به جراحی باز داشته و به دوره نقاهت کمتری نیاز دارد.

شیمی درمانی

شیمی درمانی به معنای استفاده از داروهای قوی برای کشتن سلول‌های تومور است.

  •  در شیمی درمانی از یک دارو یا ترکیبی از چند دارو استفاده می‌شود.
  •  داروها یا از راه دهان و یا از راه ورید مصرف می‌شوند. برخی از داروها از راه شانتی که برای تخلیه مایع اضافی مغز قرار داده شده، وارد مغز می‌شوند.
  •  معمولا شیمی درمانی به صورت دوره‌ای انجام می‌شود. یک دوره شامل دوره کوتاهی از درمان شدید و سپس دوره‌ای استراحت و بهبودی است. هر دوره چند هفته می‌کشد.
  •  اکثر برنامه‌های درمان به نحوی برنامه‌ریزی می‌شوند که دو تا چهار دوره درمان کامل انجام شود. سپس یک دوره استراحت وجود دارد تا پزشک ببیند که تومور چگونه به درمان پاسخ داده است.
  •  عوارض شیمی درمانی کاملا شناخته شده هستند. تحمل عوارض شیمی درمانی برای برخی از افراد بسیار سخت است. برخی از عوارض شیمی درمانی شامل حالت تهوع و استفراغ، زخم‌های دهان، کاهش اشتها و ریزش مو هستند. برخی از این عوارض را می‌توان با دارو کنترل کرد.