تیک عصبی (پریدن پلک چشم، سر و گردن): علت و درمان (دارویی)

اختلال تیک عصبی با وجود یک تیک خاص شناخته می‌شود و منظور از تیک، یک حرکت ناگهانی و غیرارادی است که به نظر می‌رسد تکرار یک حرکت فیزیکی عادی است. شناخته‌شده‌ترین اختلال تیک عصبی، اختلال تورت یا سندرم تورت است.

تیک‌های عصبی با اینکه درد خاصی را به بیمار اعمال نمی‌کنند اما می‌توانند باعث مختل کردن فعالیت‌های روزانه نظیر نوشتن و حتی صحبت کردن شوند. علاوه بر این افراد مبتلا به تیک عصبی با کاهش شدید اعتماد به‌ نفس مواجه شده و این عارضه بر روی روابط آن‌ها اثر سوء می‌گذارد. اما خوشبختانه با استفاده از رفتاردرمانی و دارو‌های متعدد می‌توان آن‌ها تا حد زیادی و یا کاملا درمان نمود. تشخیص و درمان تیک‌های عصبی به عهده‌ی متخصص مغز و اعصاب می‌باشد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد علل تیک‌های عصبی و راه‌های درمان آن و یا رزرو نوبت با ۴۹۷۹۶۰۰۰ (۹۸۲۱+) تماس حاصل فرمایید.

تیک عصبی چیست؟


تیک‌ها رفتارهای ناگهانی، بدون درد و بدون ریتمی بوده که به صورت حرکتی یا صوتی هستند و ارتباطی با موقعیت و شرایط ندارند. برای مثال سر کلاس درس، زانوی بیمار مرتبا خم و راست می‌شود). تیک عصبی بیشتر در بین کودکان شایع است و در بسیاری از موارد مشکلی موقتی است که به‌ خودی‌ خود برطرف می‌شود. در برخی از کودکان، تیک‌های عصبی همچنان ادامه پیدا می‌کنند و خوب نمی‌شوند و حتی ممکن است به مرور زمان شدیدتر و پیچیده‌تر شوند.

تیک حرکتی

تیک‌های حرکتی ساده، حرکات کوتاه و بدون معنایی هستند، مانند:

  • پلک زدن
  • گرفتن حالتی خاص به چهره
  • حرکت دادن ناگهانی سر
  • جمع کردن شانه‌ها

تیک‌های حرکتی پیچیده معمولا آرام‌تر، طولانی‌تر و هدفمندتر هستند. مانند:

  • نگاه خیره
  • حالات خاص چهره
  • گاز گرفتن
  • ضربه زدن با دست و پا
  • چرخاندن بدن
  • انجام حرکات ناخوشایند

تیک صوتی

تیک‌های صوتی ساده، صداهای بی‌معنایی هستند مانند:

  • صاف کردن سینه
  • سرفه کردن
  • بالا کشیدن بینی
  • کندن پوست لب
  • فش‌فش کردن با دهان

تیک‌های عصبی پیچیده‌تر به کار بردن حروف یا عباراتی به صورت مکرر است مانند: ساکت شو، یا حالا کارت تمومه.

صحبت کردن کودکان ممکن است غیرعادی شود و ریتم یا لحن یا تکیه‌های غیرعادی داشته باشد.  فنومن اکو یک تیک عصبی خاص است که در آن شخص سریعا لغات خود یا لغات دیگران را تکرار می‌کند. کوپرولالیا نیز تیک دیگری است که در آن شخص مرتباً از کلمات خشن و بی‌ادبانه و اهانت‌آمیز استفاده می‌کند. این حالت در کمتر از ۱۰ درصد از افراد مبتلا به تیک عصبی ایجاد می‌شود.

عوامل خطر


عوامل زیر می‌توانند تیک‌های عصبی حرکتی و صوتی را تشدید کنند:

  • اضطراب
  • استرس
  • بی‌حوصلگی
  • خستگی شدید
  • هیجان

علل


علت اصلی تیک عصبی مشخص نیست. اما به نظر می‌رسد که برخی از عوامل در بروز آن نقش دارند، این عوامل عبارت‌اند از:

  • بر اساس نتایج برخی تحقیقات، تیک عصبی می‌تواند ارثی باشد.
  • یک جهش ژنتیکی نیز می‌تواند موجب بروز بیماری تورت یا تیک عصبی شود.
  • اختلالات مغزی نیز می‌توانند عامل بروز تیک عصبی باشند.
  • عدم تعادل در انتقال ‌دهنده‌های عصبی می‌تواند موجب تیک عصبی دوره‌ای شود.

تشخیص


هیچ تست آزمایشگاهی خاصی برای تشخیص تیک عصبی وجود ندارد. به جز خود تیک عصبی، سایر عملکرد‌های فیزیکی و عصبی بیمار کاملاً عادی هستند. پزشک شرح‌حال بیمار را گوش می‌دهد و با جزئیات کامل و به طور مشروح در مورد وقایع خانوادگی، دوران کودکی، آسیب‌های احتمالی به سر، سابقه  ابتلا به انسفالیت یا مننژیت، مسمویت‌ها و داروهایی که بیمار مصرف کرده است سؤال می‌کند. روند رشد فیزیکی، رفتاری و پیشرفت تحصیلی بیمار نیز اطلاعات مهمی هستند.

درمان


رفتاردرمانی یا درمان رفتاری-شناختی

  • تمرین تکرار منفی یکی از پرکاربردترین تکنیک‌های رفتاردرمانی برای رفع تیک‌های عصبی است. در این تمرین از بیمار خواسته می‌شود که به طور عمدی تیک عصبی خود را مرتباً تکرار کند و این کار را در دوره‌های زمانی مشخص ادامه دهد و در این بین برای دوره‌های زمانی کوتاه‌ مدت، استراحت کند. این تمرین موجب می‌شود که میزان بروز تیک عصبی کاهش پیدا کند. البته تأثیرات بلندمدت این تکنیک هنوز مشخص نیست.
  • زیر نظر داشتن خود: در این تکنیک از بیمار خواسته می‌شود که با کمک یک دفترچه یادداشت یا یک شمارنده که به مچ دست وصل می‌شود، تعداد دفعات بروز تیک عصبی را بشمارد. در صورتی که خود کودک از بروز تیک عصبی خود آگاه شود و به آن توجه کند، این کار می‌تواند نسبتاً در کاهش تعداد دفعات بروز تیک عصبی مؤثر باشد.
  • بازگشت عادت، پرکاربردترین تکنیک است که در آن از ترکیبی از تمرینات ریلکسیشن، تمرینات افزایش آگاهی و تکنیک مدیریت تقویت رفتار مثبت استفاده می‌شود. این تکنیک بین ۶۴ تا ۱۰۰ درصد احتمال موفقیت دارد.
  • اضافه کردن یک فاکتور شناختی به تکنیک بازگشت عادت مانند کمک به بیمار در فکر کردن به نحو انعطاف‌پذیرتر یا مقابله با افکار غیرمنطقی بیمار. اضافه کردن عاملی که موجب پرت شدن حواس بیمار می‌شود نیز می‌تواند حساسیت بیمار به عوامل عصبی را کاهش داد و بدین ترتیب بیمار کنترل بیشتری بر روی تیک عصبی خود خواهد داشت.

دارودرمانی

دارودرمانی، اصلی‌ترین روش درمان تیک‌های عصبی حرکتی و صوتی است. البته لازم است که همراه با دارودرمانی، سایر درمان‌ها نیز بر روی بیمار یا حتی خانواده او انجام شوند. در برخی از موارد، تیک‌های عصبی می‌تواند دقیقاً مشابه با علائم OCD و ADHD باشد  و به همین خاطر بسیار مهم است که در ابتدا تعیین شود که کدام یک از علائم بیمار بیش از همه نگران‌کننده است و سپس درمان دارویی بر اساس همان بیماری خاصی که می‌تواندعلت بروز تیک باشد، انجام شود. بیماری می‌تواند تیک عصبی، OCD یا ADHD باشد. داروهایی که برای بیماران مبتلا به تیک عصبی تجویز می‌شوند عبارت‌اند از:

  • آرام‌بخش‌های معمول (داروهای ضد روان‌پریشی) از جمله‌ هالوپریدول یا پیموزاید. داروهای آرام‌بخش می‌توانند عوارض جانبی چشم‌گیری داشته باشند از جمله مشکلات تمرکز، کندذهنی و نابهنجاری دیسکینزی (یک اختلال حرکتی که شامل حرکات لب و زبان و دهان می‌شود). عوارض جانبی دیگر مانند خشکی عضلات، لرزش، خواب‌آلودگی و افسردگی نیز با مصرف ‌هالوپریدول شایع هستند اما با مصرف پیموزاید کمتر رخ می‌دهند.
  • آکونیست‌های گیرنده آلفا آدرنرژیک از جمله کلونیداین و گوانفاسین. کلونیداین عوارض جانبی کمتر و خفیف‌تری نسبت به داروهای آرام‌بخش دارد. شایع‌ترین عوارض جانبی این دارو، خواب آلودگی است. خواب آلودگی در ۱۰ تا ۲۰ درصد از بیماران ایجاد می‌شود که می‌توان با تنظیم دوز دارو آن را کنترل کرد.
  • در صورتی که ‌هالوپریدول یا پیموزاید موثر نباشند ممکن است داروی فنوتینایزین تجویز شود.
  • داروهای ضدروان پریشی دیگر که معمول نیستند مانند رزیپریدول و کلوزاپاین که گیرنده‌های دوپامین را مسدود می‌کنند.
  • تترابنزاین که یک داروی موثر و جدید است که عوارض جانبی کمتری از سایر داروهای ضد روان‌پریشی دارد. این دارو را می‌توان به صورت همزمان با سایر داروهای ضدروان‌ پریشی مصرف کرد و در این حالت، دوز کمتری از هر کدام از داروها را تجویز کرد.
  • داروهای بازدارنده‌ی سرتونین (SSRIs) مانند فلوکستین و سرتالین که برای کنترل رفتارهای وسواسی و اجباری ناشی از اختلال تورت تجویز می‌شوند. این داروها همچنین می‌توانند در درمان افسردگی و مشکلات کنترل عصبی موثر باشند. البته لازم است که در درمان OCD دوز بیشتری در مقایسه با درمان افسردگی تجویز شود. داروهای SSRIs می‌توانند ایجاد ناراحتی معده و حالت‌تهوع کنند.
  • در برخی از موارد برای کاهش اضطراب فرد از داروی بنزودیازپاین استفاده می‌شود اما معمولاً تا جای ممکن از تجویز دارو اجتناب می‌شود. چرا که این دارو ایجاد وابستگی و اعتیاد می‌کند.
  • آدامس جویدنی نیکوتین می‌تواند در کنار سایر داروهای تجویزی مانند‌ هالوپریدول، به کاهش تیک‌های عصبی کمک کند. البته لازم است که تحقیقات بیشتری برای اثبات این اثر انجام شوند.

درمان‌های مکمل

امروزه تمایل بیشتری برای استفاده از تکنیک‌های تغذیه‌ای و مکمل‌های غذایی برای کنترل تیک عصبی و پریدن پلک وجود دارد. آلرژی‌های پنهان به غذاها و مواد شیمیایی و یا وجود کمبود مواد غذایی یا ویتامین‌ها در بدن می‌تواند در  شکل‌گیری و پیشرفت تیک‌های عصبی موثر باشد. پزشکان به بیماران توصیه می‌کنند که بیماران غذاهای ارگانیک مصرف کنند و تا جای ممکن مصرف آنتی‌اکسیدان، فولیک‌اسید، ویتامین ب، و غذاهای حاوی روی و منیزیم ر افزایش دهند و از سوی دیگر از مصرف شیرین‌کننده‌ها و رنگ‌های مصنوعی اجتناب کرده و کافئین را نیز از رژیم غذایی خود حذف کنند.

پیشگیری


برای پیشگیری از اختلال تیک عصبی و پریدن پلک، روش‌های پیشگیرانه کمی وجود دارند. برخی از شواهد نشان می‌دهند که تغییر خلق‌وخو و احساسات در دوران بارداری و حالت تهوع شدید و استفراغ در سه‌ماهه اول بارداری می‌تواند بر شدت تیک عصبی اثر بگذارد. انجام اقداماتی برای کم کردن استرس مادر می‌تواند تأثیر پیشگیرانه در بروز تیک عصبی داشته باشد.

به همین منوال، از آنجایی که افراد مبتلا به تیک عصبی نسبت به استرس و فشار روانی حساس هستند، تلاش برای ایجاد محیطی آرام می‌تواند میزان بروز تیک‌های عصبی را کم کند. این روش نمی‌تواند از بروز تیک به‌طورکلی جلوگیری کند اما این موضوع را در نظر داشته باشید که کم کردن استرس و فشار روانی در هر صورت یکی از بایدهای سلامتی در زندگی است.