انسفالیت (التهاب و ورم مغز) : علت و درمان

انسفالیت التهاب مغز است. علل متعددی برای این التهاب وجود دارد اما رایج‌ترین آن عفونت ویروسی است. انسفالیت اغلب باعث علائم و نشانه‌های خفیف آنفولانزا مانند تب و سردرد می‌شود و گاهی هیچ علائمی ندارد و همچنین می‌تواند باعث ایجاد علائمی شبیه به آنفولانزای حاد شود. انسفالیت همچنین می‌تواند باعث گیجی، تشنج  یا مشکلات حسی و حرکتی شود. آنسفالیت به‌ندرت خطر مرگ ایجاد می‌کند. تشخیص و درمان به موقع بسیار مهم است زیرا پیش‌بینی چگونگی تأثیر انسفالیت بر روی هر فرد دشوار است.

در صورت بروز هر یک از علائم شدیدتر ناشی از آنسفالیت مانند سردرد شدید، تب و عدم هوشیاری که نیاز به مراقبت اورژانسی دارد، به پزشک مراجعه کنید. همچنين برای نوزادان و كودكان با علائم و نشانه‌های آنسفاليت باید مراقبت‌های فوری از طريق متخصص مغز و اعصاب انجام شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد علل تورم مغز و یا انسفالیت و درمان آن و یا رزرو نوبت با ۴۹۷۹۶۰۰۰ (۹۸۲۱+) تماس حاصل فرمایید.

انواع


دو نوع اصلی آنسفالیت وجود دارد:

آنسفالیت اولیه

 این وضعیت زمانی اتفاق می‌افتد که یک ویروس یا عامل دیگر به‌طور مستقیم مغز را آلوده می‌کند. عفونت ممکن است در یک منطقه متمرکز باشد و یا گسترده شود. عفونت اولیه ممکن است واکنش مجدد از یک ویروس باشد که پس از ابتلا به یک بیماری در گذشته غیرفعال شده است.

آنسفالیت ثانویه

 این وضعیت ناشی از واکنش سیستم ایمنی بدن به عفونت در جاهای دیگر بدن است. سیستم ایمنی بدن به‌جای حمله به سلول‌هایی که باعث عفونت می‌شوند اشتباهاً به سلول‌های سالم مغز حمله می‌کنند. آنسفالیت ثانویه معمولاً دو تا سه هفته پس از ابتلا به عفونت اولیه رخ می‌دهد.

علائم


اکثر افراد مبتلا به آنسفالیت ویروسی علائم خفیف آنفولانزا دارند مانند:

  • سردرد
  • تب
  • درد در عضلات یا مفاصل
  • خستگی یا ضعف

گاهی علائم و نشانه‌ها شدیدتر هستند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • سردرگمی  و توهم
  • تشنج
  • از دست دادن حس یا فلجی در مناطق خاصی از صورت یا بدن
  • ضعف عضلانی
  • مشکل در صحبت کردن یا شنیدن
  • از دست دادن هوشیاری

علائم و نشانه‌ها ممکن است در نوزادان و کودکان شامل موارد زیر نیز باشند:

  • فضای برآمده‌ی ایجادشده در جمجمه نوزاد
  • تهوع و استفراغ
  • سختی بدن
  • تغذیه ضعیف یا عدم بیداری برای تغذیه
  • تحریک‌پذیری

علل


علت دقیق آنسفالیت اغلب ناشناخته است اما در مواردی که علت شناخته‌شده و مشخص است معمولاً شایع‌ترین علت عفونت ویروسی است. عفونت‌های باکتریایی و شرایط التهابی غیر عفونی نیز می‌توانند باعث ایجاد آنسفالیت شوند.

علل رایج ویروسی

ویروس‌هایی که می‌توانند باعث بروز آنسفالیت شوند عبارت‌اند از:

  • ویروس هرپس سیمپلکس (HSV): هرپس سیمپلکس نوع 1 که مرتبط است با تب‌خال‌های ایجادشده در اطراف دهان و هرپس سیمپلکس نوع 2 مرتبط با تب‌خال تناسلی می‌توانند باعث انسفالیت شوند. انسفالیت ناشی از هرپس سیمپلکس نوع 1 نادر است ولی می‌تواند منجر به آسیب یا مرگ مغزی شود.
  • ویروس‌های دیگر هرپس شامل ویروس اپشتین بار می‌شود که معمولاً عفونت منونوکلئوز و ویروس وارسیلازوستر را ایجاد می‌کند که باعث ایجاد آبله‌مرغان می‌شود.
  • این ویروس‌ها عبارت‌اند از ویروس پلیو و سندرم کوکساسکی که معمولاً باعث بیماری با علائم آنفلوانزا، التهاب چشم و درد شکمی می‌شود.
  • ویروس‌های منتسب به پشه: این ویروس‌ها می‌توانند عفونت‌هایی مانند West Nile، La Crosse، Louis را ایجاد کنند. علائم عفونت ممکن است در عرض چند روز تا چند هفته پس از قرار گرفتن در معرض ویروس منتقل‌شده از پشه ظاهر شود.
  • ویروس‌های منتقل‌شده از ساس‌ها نیز باعث ایجاد آنسفالیت می‌شود. علائم معمولاً در حدود یک هفته پس از نیش از ساس آلوده ظاهر می‌شود.
  • ویروس هاری: عفونت با ویروس هاری که معمولاً توسط گزش از یک حیوان آلوده منتقل می‌شود. هنگامی‌که علائم شروع می‌شود آنسفالیت پیشرفت سریعی را آغاز می‌کند.
  • عفونت‌های دوران کودکی: عفونت‌های رایج دوران کودکی مانند سرخک، اوریون و سرخجه به‌عنوان علل نسبتاً شایع انسفالیت ثانویه تشخیص داده‌شده‌اند. این علت‌ها در ایالات‌متحده به دلیل دسترسی به واکسیناسیون این بیماری‌ها در ایالات‌متحده بسیار اندک است.

عوامل خطر


هرکسی می‌تواند به انسفالیت مبتلا شود. عواملي كه ممكن است باعث افزايش خطر شوند عبارت‌اند از:

  • سن: برخی از انواع آنسفالیت در گروه‌های سنی خاص بیشتر یا شدیدتر هستند. به‌طورکلی کودکان و سالخوردگان بیشتر در معرض خطر انواع آنسفالیت ویروسی هستند.
  • سیستم ایمنی ضعیف: افرادی که اچ آی وی(ایدز) دارند، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند یا مشکلات دیگری ضعف سیستم ایمنی دارند بیشتر در معرض خطر ابتلا به آنسفالیت هستند.
  • مناطق جغرافیایی: ویروس‌های پشه یا ساس در مناطق خاص جغرافیایی بیشتر هستند.
  • فصل سال: بیماری‌های منتقله از پشه و ساس در تابستان شایع‌تر هستند.

عوارض


التهاب می‌تواند به مغز آسیب برساند و احتمال رفتن بیمار به کما و یا مرگ هم هست. سایر عوارض ناشی از بیماری بسته به شدت آن ممکن است برای ماه‌ها طول بکشد یا حتی دائمی باشند. این عوارض عبارت‌اند از:

  • خستگی مداوم
  • ضعف یا عدم هماهنگی عضلانی
  • تغییرات شخصیتی
  • مشکلات حافظه
  • فلج شدن
  • نقص شنوایی یا بینایی
  • اختلالات گفتاری

تشخیص


پزشک ابتدا فرد را معاینه فیزیکی می‌کند و سابقه پزشکی او را بررسی می‌کند و سپس ممکن است موارد زیر را توصیه کند:

  • ام آر آی یا سی‌تی‌اسکن می‌تواند هرگونه تورم مغز یا مشکلات احتمالی دیگر مانند تومور را که باعث بروز علائم می‌شود، نشان می‌دهند.
  • ضربه به ستون فقرات: سوزنی به پشت بدن، در ستون فقرات، وارد می‌شود و مایع مغزی نخاعی (CSF)، مایع محافظتی که مغز و ستون فقرات را احاطه کرده، را حذف می‌کند. تغییرات در این مایع می‌تواند عفونت و التهاب در مغز را نشان دهد. گاهی از مایع مغزی نخاعی نمونه‌برداری می‌شود تا ویروس یا سایر عوامل عفونی شناسایی شوند.
  • دیگر تست‌های آزمایشگاهی: نمونه‌هایی از خون، ادرار یا خلط گلو می‌تواند برای شناسایی ویروس‌ها یا سایر عوامل عفونی مورد آزمایش قرار گیرند.
  • نوار مغز: الکترودهایی که روی پوست قرار می‌گیرند فعالیت الکتریکی مغز را ضبط می‌کنند. برخی از الگوهای غیرطبیعی ممکن است وجود آنسفالیت را نشان دهند.
  • نمونه‌برداری مغزی: در موارد نادر یک نمونه کوچک از بافت مغزی ممکن است برای آزمایش برداشته شود. بیوپسی مغزی معمولاً زمانی انجام می‌شود که علائم شدیدتر می‌شوند و درمان‌ها هیچ تأثیری ندارند.

درمان


درمان آنسفالیت خفیف معمولاً شامل موارد زیر است:

  • استراحت
  • مصرف مقدار زیادی مایعات
  • داروهای ضدالتهابی مانند استامینوفن، ایبوپروفن و سدیم ناپروکسن برای رفع سردرد و تب

انسفالیت ناشی از ویروس‌های خاص معمولاً نیاز به درمان ضدویروسی دارد. داروهای ضدویروسی که معمولاً برای درمان این نوع آنسفالیت استفاده می‌شوند عبارت‌اند از:

  • آسیکلوویر
  • گان سیکلوویر
  • فسکارنت

برخی از ویروس‌ها مانند ویروس‌های مضر حشرات به این درمان‌ها پاسخ نمی‌دهند اما به این دلیل که ویروس خاصی ممکن است بلافاصله یا در همه موارد شناسایی نشود پزشکان اغلب فوری درمان با آسیکلوویر را توصیه می‌کنند. آسیکلوویر می‌تواند در برابر ویروس هرپس سیمپلکس مؤثر باشد. این ویروس اگر به‌سرعت درمان نشود می‌تواند عوارض قابل‌توجهی در پی داشته باشد. داروهای ضدویروسی به‌طور کلی قابل‌تحمل هستند. عوارض جانبی به‌ندرت باعث آسیب به کلیه می‌شوند.

مراقبت‌های حمایتی

افرادی که در معرض آنسفالیت شدید هستند ممکن است نیاز به موارد زیر داشته باشند:

  • کمک‌های تنفسی و همچنین مراقبت دقیق از تنفس و عملکرد قلب
  • تزریق مایعات داخل وریدی برای اطمینان از آب‌رسانی مناسب و تأمین سطوح مواد معدنی ضروری به بدن
  • داروهای ضدالتهابی مانند کورتیکواستروئیدها برای کاهش تورم و فشار داخل جمجمه
  • داروهای ضد انعقادی مانند فنوتیوین (دیلانتین) برای جلوگیری از تشنج.

درمان اضافی

اگر فرد عوارض آنسفالیت را تجربه کند ممکن است لازم باشد درمان‌های اضافی نیز داشته باشد مانند:

  • فیزیوتراپی برای بهبود قدرت، انعطاف‌پذیری، تعادل، هماهنگی حرکت
  • کاردرمانی برای توسعه مهارت‌های روزمره و استفاده از ابزار تطبیقی ​​که به فعالیت‌های روزمره کمک می‌کنند
  • گفتاردرمانی برای کنترل عضلات و هماهنگی برای تولید گفتار
  • روان‌درمانی برای یادگیری روش‌های مقابله و مهارت‌های رفتاری جدید برای بهبود اختلالات خلقی و یا تغییر شخصیت