خونریزی مغزی و لخته شدن خون در سر ؛ علت، علائم و درمان



خونریزی مغزی به تجمع خون در درون جمجمه گفته می‌شود. معمولا پاره‌ شدن یک سرخرگ در درون مغز  یا ضربه‌ی ناشی از تصادفات یا افتادن بیمار باعث خونریزی مغزی می‌شود و خون درون بافت مغز یا جمجمه جمع می‌شود. اگرچه برخی از جراحاتی که به سر وارد می‌شود مانند مواردی که باعث کاهش هوشیاری می‌شود خفیف است، خونریزی مغزی زندگی بیمار را تهدید می‌کند. خونریزی مغزی باید فورا درمان شود. گاهی انجام عمل جراحی برای خارج کردن خون از جمجمه ضرروی است و درمان آن به محل خونریزی و میزان آسیب بستگی دارد.

خونریزی مغزی زندگی بیمار را تهدید می‌کند؛ بنابراین بیمار باید به نورولوژیست مراجعه کند یا فورا به بخش اورژانس منتقل شود. پزشک می‌تواند براساس علائم بیمار، آن بخش از مغز که دچار خونریزی شده‌است را تشخیص‌دهد. درمان خونریزی مغزی به محل خونریزی، علت خونریزی و وسعت خونریزی بستگی دارد. گاهی برای کاهش تورم و پیشگیری از خونریزی انجام عمل جراحی ضروری است. همچنین پزشک برخی از داروهای خاص را تجویز می‌کند که شامل مسکن، کورتیکواستروئید، داروهای ادرارآور برای کاهش تورم و داروهای ضدتشنج برای کنترل تشنج است.

جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با متخصص مغز و اعصاب تماس بگیرید.

انواع خونریزی مغزی



خونریزی مغزی به سه دسته تقسیم می‌شود: خونریزی ساب‌دورال، خونریزی اپی‌دورال و خونریزی داخل مغز

خونریزی ساب‌دورال

خونریزی ساب‌دورال هنگامی رخ می‌دهد که رگ‌های خونی، معمولا سیاهرگ‌ها، بین مغز و سه لایه غشای پوشاننده‌ی مغز پاره شوند. نشت خون باعث خونریزی و ایجاد فشار بر بافت مغز می‌شود. افزایش میزان خونریزی می‌تواند باعث کاهش تدریجی هوشیاری و مرگ بیمار شود.

خونریزی اپی‌دورال

خونریزی اپی‌دورال زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی، معمولا سرخرگ، بین سطح خارجی غشای پوشانند‌ه ی مغز و جمجمه پاره شود. سپس خون بین این دو لایه نشت می‌کند و توده‌ای را تشکیل می‌دهد که باعث فشار بر بافت مغز می‌شود. آسیب و ضربه شایع‌ترین علت خونریزی اپی‌دورال است. تعدادی از افرادی که دچار خونریزی اپی‌دورال می‌شوند، هوشیاری خود را از دست نمی‌دهند؛ اما اکثر افراد از لحظه‌ی ضربه دچار خواب آلودگی می‌شوند یا به کما می‌روند. درصورتی‌که درمان مناسبی برای خونریزی اپی‌دورال که بر سرخرگ تاثیر گذاشته ‌است صورت نگیرد، منجر به مرگ بیمار می‌شود.

خونریزی داخل مغز

خونریزی داخل مغز زمانی رخ می‌دهد که خون داخل بافت مغز جمع شود. علل زیادی برای این نوع خونریزی وجود دارد که عبارتند از: ضربه، پارگی آنوریسم، بد شکلی عروق، فشارخون بالا و تومور مغزی. برخی از بیماری‌ها می‌توانند باعث نشت خون به درون مغز شوند. ضربه به سر می‌تواند باعث خونریزی شدید و متعدد در داخل مغز شود.

علل


شایع‌ترین علل خونریزی مغز عبارتند از: ضربه به سر، که معمولا به تصادف با موتور یا دوچرخه مربوط است، افتادن، آسیب‌های ناشی از ورزش و آسیب‌هایی ناشی از نزاع و دعوا. اگر بیمار مسن باشد – به‌ویژه اگر از داروهای ضدانعقاد خون یا داروهای ضد پلاکت خون استفاده‌کند، مانند آسیپرین؛ حتی ضربه‌ی خفیف به سر می‌تواند باعث خونریزی شود. افرادی که حتی زخم‌های باز، کبودی و سایر آسیب‌های قابل مشاهده نداشته‌ باشند دچار آسیب‌های جدی می‌شوند.

علائم


برخی از بیماران پس از ضربه به سر، علائم و نشانه‌های خونریزی داخل مغز را نشان می‌دهند. اما گاهی ممکن است این علائم پس از چند هفته یا زمانی طولانی‌تر بروز کنند. پس از ضربه به سر ممکن‌ است حال عمومی بیمار خوب باشد. اما با گذشت زمان، فشار وارده بر مغز بیمار افزایش می‌یابد و باعث بروز همه‌ی علائم زیر یا برخی از آن‌ها می‌شود :

  • افزایش سردرد
  • استفراغ
  • خواب‌آلودگی و از دست دادن تدریجی هوشیاری
  • سرگیجه
  • احساس گیجی
  • برابر نبودن اندازه‌ی مردمک‌ها
  • مشکل در صحبت کردن

با افزایش تجمع خون در مغز بیمار یا فضای بین مغز و جمجمه، سایر علائم و نشانه‌ها بروز می‌کنند. این علائم عبارتند از:

  • بی‌حالی
  • تشنج
  • از دست‌دادن هوشیاری

تشخیص


تشخیص خونریزی داخل مغز می‌تواند برای پزشک دشوار باشد؛ زیرا افرادی که دچار ضربه به سر می‌شوند معمولا خوب به‌نظر می‌رسند. با این‌حال، پزشکان فرض را بر این می‌گذارند که پس از ضربه به سر، خون ریزی داخل جمجمه باعث می‌شود بیمار به‌تدریج هوشیاری خود را از دست‌دهد مگر آن‌که خلافش ثابت شود. عکس‌برداری، بهترین روش برای تعیین محل و اندازه‌ی خونریزی است. از روش‌های زیر برای تشخیص خونریزی استفاده می‌شود :

  • سی‌تی اسکن: در این روش از اشعه‌ی ایکس که به یک کامپیوتر متصل است برای عکس‌برداری دقیق از مغز بیمار استفاده می‌شود. بیمار روی یک میز متحرک دراز می‌کشد و به درون حفره‌ای که شبیه دونات است هدایت می‌شود. سی‌تی اسکن، متداول‌ترین روش برای تشخیص خونریزی داخل مغز است.
  • ام آر آی: تصویربرداری به کمک ام آر آی با استفاده از امواج رادیویی و امواج مغناطیسی انجام می‌شود. در هنگام تصویربرداری از مغز، بیمار روی یک میز متحرک دراز می‌کشد و به‌سمت یک محفظه‌ی سربسته هدایت می‌شود. معمولا بیش‌تر از سی تی اسکن برای تشخیص خونریزی مغزی استفاده می‌شود؛ زیرا تصویربرداری به کمک ام آر آی زمان‌بر است و دستگاه ام آر آی در همه‌ی اماکن وجود ندارد.
  • آنژیوگرافی: اگر پزشک درخصوص تجمع خون در یکی از رگ‌های مغز یا سایر مشکلات مربوط به رگ‌های خونی نگران باشد، انجام آنژیوگرافی برای ارائه‌ی اطلاعات مدنظر ضروری خواهد بود. در این روش از اشعه‌ی ایکس برای تصویربرداری از جریان خون در رگ‌های خونی مغز استفاده می‌شود.

درمان


درصورتی‌که اندازه‌ی خونریزی کوچک باشد و هیچ‌گونه علامت و نشانه‌ای نداشته باشد، نیازی به برطرف کردن آن‌ها وجود ندارد. اما از آن‌جایی که طی چند روز یا چند هفته بعد از ضربه، علائم نمایان و یا بدتر می‌شوند، باید بیمار به ‌لحاظ تغییرات نورولوژیکی تحت‌نظر باشد و فشار داخلی مغز او سنجیده‌ شود و سی تی اسکن سر برای او تکرارشود. اگر به بیمار داروهای رقیق‌کننده‌ی خون، مانند وارفارین، داده شود، باید برای تغییر تاثیرات دارو و کاهش ریسک خونریزی بیش‌تر او را تحت نظر قرار داد. دادن پلاسمای تازه‌ی منجمد و ویتامین k به بیمار از گزینه‌هایی است که پزشک از آن بهره می‌گیرد.

عمل جراحی

گاهی برای درمان خونریزی مغزی انجام عمل جراحی ضروری است. عمل جراحی به نوع خونریزی بیمار بستگی دارد. گزینه‌های موجود برای جراحی بیمار به شرح زیر می‌باشند:

تخلیه‌ی مایعات. اگر خون در یک نقطه متمرکز باشد و کمی لخته شده‌ باشد، پزشک با ایجاد یک حفره در جمجمه‌ی بیمار و با استفاده از ساکشن اقدام به تخلیه‌ی خون و مایعات می‌کند.
برداشتن جمجمه. درصورتی‌که اندازه‌ی خونریزی زیاد باشد، پزشک مجبور است برای تخلیه‌ی خون، قسمتی از جمجمه‌ی بیمار را بازکند.

دوران بهبود


دوران بهبود در خونریزی مغزی طولانی است و ممکن است بیمار به‌طور کامل بهبود نیابد. بیش‌ترین درمان برای بهبود این بیماران (پس از ضربه) سه ماه است و معمولا پس از آن روند بهبود بیمار کم‌تر می‌شود. اگر پس از درمان، مشکلات نورولوژیکی بیمار ادامه ‌داشته باشد ممکن است درمان فیزیکی ضرورت یابد. بیمار باید برای کمک به بهبود سریع خود موارد زیر را رعایت کند:

در طی ساعات شب خواب کافی داشته‌باشد، و درطول روز هرگاه احساس خستگی کرد استراحت کند.
هرگاه احساس کرد که قوی‌تر شده‌ است فعالیت‌های خود را از سربگیرد.
تا زمانی که پزشک اجازه نداده ‌است در فعالیت‌های ورزشی شرکت نکند.
قبل از شروع فعالیت‌های ورزشی، دوچرخه‌سواری، رانندگی یا فعالیت‌های سنگین با پزشک مشورت کند. به‌علت آسیب دیدن سر، عکس‌العمل بیمار کند می‌شود.
قبل از مصرف دارو به پزشک مراجعه‌کند.
مواردی که در به‌خاطر آوردن آن‌ها مشکل دارد را یادداشت کند.
قبل از تصمیم‌گیری‌های مهم با فردی که به او اعتماد دارد، مشورت کند.

پیش‌گیری


برای پیش‌گیری یا کاهش جراحت سر موارد زیر را رعایت کنید:

از کلاه ایمنی استفاده کنید و مطمئن‌شوید کودکان نیز کلاه ایمنی دارند. هنگام انجام فعالیت‌های ورزشی، دوچرخه‌سواری، موتورسواری، اسکی، اسب‌سواری، اسکیت، اسکی روی یخ، اسکی روی برف یا هرگونه فعالیتی که باعث آسیب به سر می‌شود از کلاه ایمنی استفاد‌کنید.
کمربند ایمنی خود را ببندید و مطمئن‌شوید که کودکان نیز کمربند خود را بسته‌اند.
از کودکان خود محافظت‌کنید. از صندلی‌های خودرو که برای کودکان طراحی‌شده‌اند استفاده‌کنید. برای پله‌ها، حفاظ نصب کنید. از پدهای مخصوص برای لبه‌ی میز استفاده ‌کنید تا در صورت برخورد سر کودک با لبه میز مشکل حادی ایجاد نشود. مبلمان و وسایل سنگین را به دیوار بچسبانید تا از کج‌شدن آن‌ها و افتادن کودکان جلوگیری‌شود. به کودکان اجازه ندهید از اجسام سنگین و فاقد ایمنی بالا بروند.