تشنج مغزی و عصبی: علت، علائم، عوارض،جلوگیری و درمان

تشنج به دلیل فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز اتفاق می‌افتد. این عارضه ممكن است نادیده گرفته شود یا در بعضی موارد شدید، ممکن است موجب از دست دادن هوشیاری و حملات ناگهانی، مانند تکان‌های غیرقابل‌کنترل در بدن گردد. تشنج معمولاً به‌ طور ناگهانی اتفاق می‌افتد. مدت و شدت تشنج‌ها می‌تواند متفاوت باشد، اما اغلب اوقات در حدود 30 ثانیه طول می‌کشد. تشنج ممکن است تنها یک‌ بار در فرد رخ دهد. اما چنانچه به‌ طور مكرر رخ دهد، صرع نامیده می‌شود. در این زمان ارجاع به یك متخصص مغز و اعصاب به‌ منظور ارائه درمان مناسب دارویی و حتی جراحی از اهمیت بسیاری برخوردار است.

تشنج شامل تغییر در فعالیت الکتریکی مغز است. این تغییر می‌تواند به ایجاد علائم چشمگیر و قابل‌ توجه منجر شود و یا ممکن است هیچ علائمی را در پی نداشته باشد. علائم تشنج شدید عبارت‌اند از تكان‌های شدید و از دست دادن کنترل. با این‌ حال، تشنج‌های خفیف نیز می‌توانند حاكی از یك بیماری قابل‌ توجه باشد، بنابراین شناخت آن‌ها نیز از اهمیت برخوردار است. ازآنجایی‌که برخی از تشنج‌ها می‌توانند منجر به آسیب شده و یا حاكی از وجود یك بیماری اساسی باشند، درمان این عارضه در صورت وجود از اهمیت بسیاری برخوردار است. برای کسب آگاهی درباره‌ی تشنج، تشخیص و درمان آن و یا رزرو نوبت می‌توانید با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل كنید.

انواع


کارشناسان تشنج را به دو دسته کلی تقسیم می‌کنند:

تشنج‌های گسترده

این نوع از تشنج‌ها كل مغز را درگیر می‌سازند. زیرشاخه‌های شایع این نوع تشنج عبارت‌اند از:

  •  تونیك كلونیك (صرع بزرگ): این نوع از تشنج شایع‌ترین نوع تشنج گسترده است. دست‌ها و پاها سفت و لخت می‌شوند، و فرد ممكن است برای مدت كوتاهی قادر به نفس كشیدن نباشد. سپس اندام‌های بدن دچار پرش می‌شوند. سر نیز ممكن است به اطراف حركت كند.
  •  تشنج غائب (صرع كوچك): در این نوع تشنج فرد هوشیاری خود را تا حدی از دست می‌دهد. تشنج در كودكان در مقایسه با تشنج در بزرگسالان در این نوع از تشنج بیشتر است. این نوع از تشنج، به‌ طور معمول تنها چند ثانیه طول می‌کشد.
  •  تشنج‌های ناشی از تب: این نوع از تشنج ممكن است به علت تب ناشی از عفونت در كودك رخ دهد. تشنج‌های ناشی از تب ممكن است چند دقیقه طول بكشند اما معمولاً بی‌ضرر هستند.
  •  اسپاسم‌های دوران نوزادی: این نوع از تشنج معمولاً در سن 4 سالگی متوقف خواهد شد. بدن کودک به‌ طور ناگهانی سفت می‌شود و سرش به جلو حركت می‌كند. بسیاری از كودكانی كه این نوع از تشنج را تجربه می‌کنند، در مراحل بعدی زندگی به صرع مبتلا می‌شوند.

تشنج‌های محدود (کانونی)

این نوع از تشنج مغز در نقطه خاصی از مغز آغاز می‌شود و ممكن است به كل مغز انتشار یابد. تشنج‌های محدود به دو نوع تقسیم می‌شوند:

  •  تشنج كانونی همراه با هوشیاری یا ساده: در این نوع از تشنج هوشیاری فرد حفظ می‌شود. مدت زمان تشنج بسیار کوتاه (معمولاً کمتر از 2 دقیقه) است. در هنگام وقوع این نوع از تشنج فرد ممكن است قادر باشد به افراد واكنش نشان دهد و یا این توانایی را از دست بدهد.
  •  تشنج كانونی همراه با عدم هوشیاری یا پیچیده: این نوع از تشنج می‌تواند منجر به بیهوشی فرد گردد. همچنین فرد ممكن است نا آگاهانه اقداماتی چون خوردن لب‌ها، جویدن، حرکت دادن پاها یا ضربه به لگن را انجام دهد.

علل تشنج


علت تشنج اغلب ناشناخته است. عوامل بسیاری می‌توانند در ایجاد تشنج نقش داشته باشند، ازجمله:

  •  سکته مغزی
  •  سرطان
  •  تومورهای مغزی
  •  آسیب‌های سر
  •  عدم تعادل الکترولیت
  •  قند خون بسیار پایین
  •  صداهای تكراری یا نورهای چشمک‌زن، مانند بازی‌های ویدئویی
  •  برخی از داروها، مانند داروهای ضدویروسی و داروهای آسم
  •  ترك برخی از داروها مانند قرص زاناكس، مواد مخدر یا الکل
  •  مصرف مواد مخدر مانند کوکائین و هرویین
  •  عفونت‌های مغزی، مانند مننژیت

علائم تشنج


علایم تشنج بسته به بخشی از مغز كه تحت تأثیر جریان الكتریكی قرار گرفته است، تا حد زیادی متفاوت می‌باشد. چنانچه بخش كوچكی از مغز درگیر شده باشد، فرد ممكن است تنها بو یا مزه عجیبی را احساس كند. در موارد دیگر، فرد ممكن است دچار توهم یا تشنج شده و یا سطح هوشیاری او كاهش یابد.
• از دست دادن هوشیاری، كه با گیجی همراه است.
اسپاسم‌های عضلانی غیر قابل‌ کنترل
• كف كردن دهان یا سرازیر شدن آب دهان
• افتادن
• مزه عجیب در دهان
• دندان قروچه
• گاز گرفتن زبان
• حركات ناگهانی و سریع چشم
• ایجاد صداهای غیرمعمول مانند خرخر
• از دست دادن کنترل مثانه یا عملکرد روده
• تغییرات ناگهانی در خلق‌وخوی

تشخیص


به‌ منظور تشخیص تشنج برای اولین بار، پزشك:

  •  یک سابقه پزشکی دقیق (شامل سابقه خانوادگی تشنج) را از بیمار دریافت می‌کند.
  •  به جمع‌آوری اطلاعاتی در مورد حركات رفتاری بیمار قبل، در طول، و بعد از حمله تشنج می‌پردازد.
  •  معاینه فیزیکی انجام می‌دهد.

تست‌هایی كه ممكن است انجام شوند، عبارت‌اند از:

  •  الکتروانسفالوگرام برای تشخیص هرگونه اختلال الكتریكی غیرعادی در مغز و كمك به پیش‌بینی تشنج‌های بعدی
  •  آزمایش‌های تصویربرداری مغز مانند ام آر آی یا سی تی اسکن برای کمک به دستیابی به یك علت قابل‌ درمان
  •  بزل كمری (تخلیه مایع نخاعی) چنانچه پزشك به یک علت عفونی مانند مننژیت مشکوک باشد

درمان تشنج


درمان مناسب تشنج به نوع تشنج و عامل ایجادکننده تشنج بستگی دارد. متخصص مغز و اعصاب از بسیاری از درمان‌های تشنجی استفاده می‌کند از جمله:

داروها

  • به‌عنوان‌مثال، اگر تشنج فرد ناشی از عفونت مغز باشد، درمان عفونت باید مانع از حملات تشنج بعدی گردد. به همین ترتیب، چنانچه علت تشنج فرد یك اختلال روان‌شناختی مانند استرس باشد، درمان مشکلات روحی باید به درمان تشنج منتهی گردد.
  •  چنانچه فرد مبتلابه صرع باشد و یا تشنج ناشی از سکته مغزی، تومور یا نوعی آسیب مغزی دائمی باشد، ممکن است بیمار به مصرف یک یا چند داروی ضد تشنج كه به داروهای ضد انعقادی معروف هستند، نیاز داشته باشد.
  •  داروهای ضد تشنج موجب پیشگیری یا کاهش تعداد یا شدت تشنج در افراد می‌شوند. پزشكان مصرف دارو را تا زمانی كه بیمار حداقل دو حمله تشنج را تجربه نكرده باشد، توصیه نمی‌کنند، زیرا باید اطمینان حاصل شود كه تشنج اول یك رویداد غیر مرتبط با تشنج نبوده است.
  •  بااین‌وجود، چنانچه فرد در معرض خطر ابتلا به تشنج دوم یا آسیب مرتبط با تشنج باشید، ممکن است پزشک پس از وقوع تنها یک تشنج داروی ضد تشنج را تجویز نماید.
  •  شروع زودهنگام درمان با داروهای ضد تشنج خطر ابتلا به تشنج را کاهش داده و به‌طورکلی فرآیندی ایمن است. بااین‌حال، بسیاری از افراد مایل به مصرف روزانه دارو نمی‌باشند، و داروهای ضد تشنج می‌توانند عوارض تشنج جانبی ایجاد كرده و با خطراتی خاص همراه باشند. در مورد گزینه‌های آغاز مصرف داروهای ضد تشنج با پزشك خود مشورت نمایید.

جراحی

جراحی برای بیمارانی انجام می‌شود که تشنج آن‌ها با داروهای ضدتشنج قابل‌ درمان نمی‌باشد. در طول جراحی متخصص مغز و اعصاب بخش خاصی از مغز که باعث تشنج می‌شود را برمی‌دارد. متخصص مغز و اعصاب در مورد نیاز به جراحی شما را آگاه خواهد ساخت.

تحریک عصب واگ

داروهایی که داروهای ضد تشنج عصبی نامیده می‌شوند برای اکثر افراد مؤثر واقع می‌شوند. اما بدن برخی از افراد به این داروها واكنش نشان نمی‌دهند یا عوارض جانبی را تحمل نمی‌کنند. جراحی برای برداشتن بخشی از مغز که موجب بیماری تشنج می‌شود یک گزینه است. اما همه افراد نباید در معرض جراحی قرار گیرند. اینجاست که تحریك عصب واگ یک گزینه خوب محسوب می‌شود. متخصصین مغز و اعصاب آگاه هستند که عصب واگ مسیر مهمی به مغز فرد است. آن‌ها بر این گمان هستند كه تحریک عصب، انرژی الکتریکی را به ناحیه وسیعی از مغز ارسال می‌کند. این كار فعالیت غیرطبیعی مغز که موجب تشنج می‌گردد، را با اختلال مواجه می‌سازد. تئوری دیگر بیانگر آن است که تحریک عصب موجب می‌شود كه مغز مواد شیمیایی خاصی را ترشح کند که باعث کاهش تشنج می‌گردد، اما می‌تواند عصب یا عروق خونی مجاور ازجمله شاهرگ و رگ گردنی را در معرض آسیب قرار دهد. علاوه بر این، تمامی جراحی‌ها با خطراتی چون عفونت، خونریزی یا واکنش آلرژیک به داروهای بیهوشی همراه هستند. تحریك عصب واگ نیز با عوارض جانبی همراه است. شایع‌ترین این عوارض عبارت‌اند از گرفتگی سینه، سرفه، خارش یا سوزش در گردن و اختلالات بلع. این عوارض معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که عصب تحریک شود. عوارض جانبی به‌ طور کلی خفیف بوده و با گذشت زمان برطرف می‌شوند.

نکات پیشگیرانه


تشنج‌ها می‌توانند به دلایل مختلف رخ دهند و اغلب قابل‌ پیشگیری هستند. در زیر به نكاتی كه می‌تواند خطر ابتلا به بیماری تشنج را کاهش دهد، اشاره‌شده است:

  •  یک برنامه خواب منظم را ترتیب داده و از آن پیروی كنید.
  •  مدیریت استرس و تکنیک‌های ایجاد آرامش را بیاموزید.
  •  از مصرف مواد مخدر و الکل اجتناب کنید.
  •  تمام داروهای خود را طبق تجویز پزشک مصرف كنید.
  •  از قرار گرفتن در معرض نور، چراغ‌های چشمک‌زن و سایر محرک‌های بصری اجتناب کنید.
  •  تا حد امكان از تماشای تلویزیون و كار با رایانه اجتناب كنید.
  •  از بازی‌های ویدئویی اجتناب کنید.
  •  یک رژیم غذایی سالم را دنبال كنید.